Μελέτη συνδέει την έκθεση στην παρακεταμόλη κατά την κύηση με μικρότερες ωοθήκες και όρχεις στα παιδιά, χωρίς όμως να αποδεικνύεται επίδραση στη μελλοντική γονιμότητα
Η παρακεταμόλη αποτελεί ένα από τα συχνότερα χρησιμοποιούμενα αναλγητικά κατά την εγκυμοσύνη, κυρίως επειδή οι φαρμακευτικές εναλλακτικές επιλογές είναι περιορισμένες. Μια νέα μελέτη από τη Δανία, ωστόσο, προσθέτει ένα ακόμη στοιχείο στη συζήτηση γύρω από τη χρήση της κατά την κύηση: η έκθεση του εμβρύου στην παρακεταμόλη συσχετίστηκε με μικρότερο μέγεθος των αναπαραγωγικών οργάνων τόσο στα κορίτσια όσο και στα αγόρια. Το εύρημα δεν αποδεικνύει ότι η παρακεταμόλη προκαλεί αυτές τις μεταβολές ούτε ότι επηρεάζει τη μελλοντική γονιμότητα. Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν ότι άλλοι παράγοντες (όπως οι παθήσεις ή οι λοιμώξεις για τις οποίες οι γυναίκες χρειάστηκε να πάρουν το φάρμακο), θα μπορούσαν να έχουν επηρεάσει τα αποτελέσματα. Δεν μπορεί επίσης να αποκλειστεί το ενδεχόμενο ορισμένες συσχετίσεις να προέκυψαν τυχαία.
Τι έδειξε η μελέτη
Η ομάδα της Margit Bistrup Fischer στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Κοπεγχάγης–Rigshospitalet παρακολούθησε 685 γυναίκες από το πρώτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης. Κάθε δύο εβδομάδες οι συμμετέχουσες έδιναν πληροφορίες σχετικά με τη χρήση φαρμάκων, ενώ πραγματοποιήθηκε υπερηχογράφημα του εμβρύου κατά το τρίτο τρίμηνο. Μετά τη γέννηση εξετάστηκαν 302 κορίτσια σε ηλικία περίπου τριών μηνών. Οι διαφορές που καταγράφηκαν ήταν αξιοσημείωτες. Τα κορίτσια που είχαν εκτεθεί σε παρακεταμόλη κατά την εμβρυϊκή ζωή είχαν, κατά μέσο όρο, 40% μικρότερο όγκο ωοθηκών, 13% μικρότερο όγκο μήτρας και 23% λιγότερα ωοθυλάκια σε σχέση με εκείνα που δεν είχαν εκτεθεί. Τα ωοθυλάκια είναι οι δομές των ωοθηκών μέσα στις οποίες αναπτύσσονται τα ανώριμα ωάρια. Παρατηρήθηκε επίσης ότι οι υψηλότερες δόσεις συνδέονταν με μεγαλύτερη επίδραση. Ωστόσο, καμία από τις γυναίκες της μελέτης δεν είχε υπερβεί τη συνιστώμενη μέγιστη ημερήσια δόση των 4.000 mg.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η συσχέτιση δεν περιορίστηκε στη βρεφική ηλικία. Οι ερευνητές εξέτασαν δεδομένα από μια δεύτερη ομάδα 1.210 κοριτσιών, τα οποία είχαν γεννηθεί στην Κοπεγχάγη μεταξύ 1997 και 2002. Και σε αυτή την ομάδα η έκθεση στην παρακεταμόλη κατά την εμβρυϊκή ζωή συνδέθηκε με μικρότερες ωοθήκες κατά την εφηβεία.
Τι βρέθηκε στα αγόρια
Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης τα αγόρια που γεννήθηκαν από τις γυναίκες της αρχικής ομάδας. Και σε αυτά καταγράφηκε, κατά μέσο όρο, μειωμένος όγκος των όρχεων όταν είχε προηγηθεί έκθεση στην παρακεταμόλη κατά την εμβρυϊκή ζωή. Μελέτες σε ζώα έχουν δείξει ότι παρόμοιες μεταβολές μπορούν να συνδεθούν με μειωμένη γονιμότητα και πρωιμότερη αναπαραγωγική γήρανση. Αυτό, όμως, δεν έχει αποδειχθεί στον άνθρωπο. Για να διαπιστωθεί εάν οι ανατομικές διαφορές που παρατηρήθηκαν στα παιδιά έχουν πραγματικές συνέπειες στην αναπαραγωγική τους ζωή θα απαιτηθεί παρακολούθησή τους επί πολλά χρόνια.
Αιτία ή απλώς συσχέτιση;
Αυτό είναι και το σημαντικότερο όριο της έρευνας. Μια γυναίκα που παίρνει παρακεταμόλη κατά την εγκυμοσύνη μπορεί να έχει πυρετό, λοίμωξη, πονοκέφαλο ή κάποια άλλη κατάσταση η οποία ενδέχεται από μόνη της να επηρεάζει την ανάπτυξη του εμβρύου. Μπορεί επίσης να υπάρχουν διαφορές στη διατροφή, στη συμπεριφορά ή σε γενετικούς παράγοντες. Οι ερευνητές προσπάθησαν να λάβουν υπόψη τέτοιους συγχυτικούς παράγοντες, χωρίς να μπορούν να τους αποκλείσουν πλήρως. Ο Brian Lee από το University of Pennsylvania τονίζει γι' αυτό ότι δεν θα πρέπει να θεωρηθεί πως η στατιστική συσχέτιση που παρατηρήθηκε αποτελεί αυτομάτως αιτιώδη σχέση. Επιφυλάξεις εξέφρασε και ο Dimitrios Siassakos του University College London. Επισήμανε ότι πραγματοποιήθηκαν πολλές διαφορετικές στατιστικές αναλύσεις και ότι όσο αυξάνεται ο αριθμός των συγκρίσεων τόσο αυξάνεται και η πιθανότητα να εμφανιστεί τυχαία ένα στατιστικά σημαντικό αποτέλεσμα. Η Fischer αναγνωρίζει ότι αυτή η πιθανότητα δεν μπορεί να αποκλειστεί, σημειώνοντας παράλληλα ότι πολύ αυστηρές διορθώσεις για πολλαπλές συγκρίσεις μπορούν επίσης να οδηγήσουν στην απώλεια μιας πραγματικής επίδρασης.
Χρειάζεται περισσότερη προσοχή;
Παρά τα νέα ευρήματα, οι ερευνητές δεν υποστηρίζουν ότι οι έγκυες πρέπει να σταματήσουν να χρησιμοποιούν παρακεταμόλη όταν υπάρχει πραγματική ανάγκη. Η Fischer εξακολουθεί να συνιστά τη χρήση της σε περιπτώσεις υψηλού πυρετού ή έντονου πόνου, καθώς και η μη αντιμετώπιση αυτών των καταστάσεων μπορεί να ενέχει κινδύνους. Επισημαίνει, ωστόσο, ότι πολλές γυναίκες της μελέτης είχαν χρησιμοποιήσει παρακεταμόλη για πονοκέφαλο ή μυοσκελετικούς πόνους και όχι για πυρετό. Σε ορισμένες τέτοιες περιπτώσεις, αναφέρει, η δυσφορία θα μπορούσε ενδεχομένως να αντιμετωπιστεί με μη φαρμακολογικές παρεμβάσεις, όπως ανάπαυση, εφαρμογή θερμότητας ή φυσικοθεραπεία. Το πρόβλημα είναι ότι υπάρχουν ελάχιστες ασφαλείς φαρμακευτικές εναλλακτικές επιλογές για την αντιμετώπιση του πόνου κατά την εγκυμοσύνη, καθώς πολλά άλλα αναλγητικά δεν συνιστώνται.
Η Séverine Mazaud-Guittot από το γαλλικό Inserm θεωρεί επίσης ότι είναι πολύ νωρίς για να «σημάνει συναγερμός» και να αφαιρεθεί η παρακεταμόλη από τις θεραπευτικές επιλογές για τον πόνο και τον πυρετό. Ταυτόχρονα, όμως, εκτιμά ότι τα νέα δεδομένα, μαζί με προηγούμενες πειραματικές έρευνες σε ανθρώπινο ωοθηκικό ιστό και εμβρυϊκά κύτταρα, δικαιολογούν την εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, ιδιαίτερα κατά το πρώτο τρίμηνο. Το μήνυμα επομένως δεν είναι ότι η παρακεταμόλη αποδείχθηκε επικίνδυνη για τη γονιμότητα. Τα σημερινά δεδομένα δεν επιτρέπουν ένα τέτοιο συμπέρασμα. Θέτουν όμως ένα ερώτημα που χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση: κατά πόσο η έκθεση σε ένα τόσο ευρέως χρησιμοποιούμενο φάρμακο σε κρίσιμες φάσεις της εμβρυϊκής ανάπτυξης μπορεί να επηρεάζει την ανάπτυξη του αναπαραγωγικού συστήματος. Μέχρι να υπάρξουν μακροχρόνια δεδομένα, η νέα μελέτη ενισχύει κυρίως μια πιο προσεκτική προσέγγιση: χρήση της παρακεταμόλης όταν υπάρχει πραγματική ανάγκη και αποφυγή της άσκοπης λήψης της, χωρίς όμως οι έγκυες να διακόπτουν απαραίτητη θεραπεία εξαιτίας των συγκεκριμένων ευρημάτων.
Έρευνες – Πηγές
1. Fischer MB et al. Fetal exposure to paracetamol is associated with altered markers of ovarian development and reduced uterine volume in girls: the COPANA study. Human Reproduction Open. 2026;3:hoag073. doi.org/10.1093/hropen/hoag073
2. Lecante LL et al. Acetaminophen (APAP, Paracetamol) Interferes With the First Trimester Human Fetal Ovary Development in an Ex Vivo Model. J Clin Endocrinol Metab. 2022;107(6):1647–1661. doi.org/10.1210/clinem/dgac080
3. Nielsen BS et al. Paracetamol (N-acetyl-para-aminophenol) disrupts early embryogenesis by cell cycle inhibition. Human Reproduction. 2025;40(10):1860–1876. doi.org/10.1093/humrep/deaf116
Πηγή: Michael Le Page, New Scientist, 9 Σεπτεμβρίου 2026. Paracetamol use in early pregnancy linked to smaller ovaries and testes.
