Δεν μπορούμε πάντα να ελέγξουμε όσα συμβαίνουν γύρω μας. Μπορούμε όμως να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο τα βιώνουμε και μερικές μικρές πρακτικές μπορούν να δημιουργήσουν περισσότερο χώρο, καθαρότητα και ηρεμία μέσα στην ημέρα.
Υπάρχουν περίοδοι που η ζωή μοιάζει να έρχεται από παντού ταυτόχρονα. Δουλειά, οικογένεια, οικονομικές εκκρεμότητες, ειδήσεις, μηνύματα, υποχρεώσεις, αλλαγές και ανατροπές που δεν περιμέναμε. Το σώμα μένει σε μια κατάσταση συνεχούς ετοιμότητας και το μυαλό προσπαθεί να οργανώσει, να προβλέψει και να ελέγξει τα πάντα. Μόνο που δεν ελέγχονται όλα. Και πολλές φορές, το άγχος δεν προέρχεται μόνο από όσα συμβαίνουν, αλλά και από τη συνεχή προσπάθεια να τα κρατήσουμε όλα υπό έλεγχο. Ένα σημαντικό μέρος της ηρεμίας αρχίζει ακριβώς από αυτή την παραδοχή.
Η παγίδα του «πρέπει να τα έχω όλα υπό έλεγχο» : Η ψυχολόγος Ellen Langer εισήγαγε ήδη από τη δεκαετία του 1970 την έννοια της illusion of control, της τάσης δηλαδή να υπερεκτιμούμε το πόσο μπορούμε να επηρεάσουμε γεγονότα που στην πραγματικότητα εξαρτώνται και από πολλούς άλλους παράγοντες. Η ανάγκη για έλεγχο είναι φυσική. Μας δημιουργεί αίσθηση ασφάλειας. Όταν όμως προσπαθούμε να ελέγξουμε όσα αντικειμενικά βρίσκονται έξω από την επιρροή μας, μπορεί να καταλήξουμε να ξοδεύουμε τεράστια ποσά ψυχικής ενέργειας χωρίς αποτέλεσμα. Δεν μπορούμε πάντα να ελέγξουμε αν ένα σχέδιο θα πετύχει, αν ένας άνθρωπος θα αλλάξει συμπεριφορά, αν μια δυσκολία θα λυθεί γρήγορα ή αν κάτι απρόβλεπτο θα ανατρέψει τα σχέδιά μας. Μπορούμε όμως να επιλέξουμε το επόμενο βήμα. Και η ερώτηση: «Τι μπορώ πραγματικά να επηρεάσω σήμερα;» είναι συχνά πολύ πιο χρήσιμη από το «πώς θα λύσω τα πάντα;».
Τα συναισθήματα δεν χρειάζεται να εξαφανιστούν: Η ψυχολόγος Susan David, συγγραφέας του βιβλίου Emotional Agility, χρησιμοποιεί τον όρο «συναισθηματική ευελιξία» για να περιγράψει την ικανότητά μας να αναγνωρίζουμε δύσκολες σκέψεις και συναισθήματα χωρίς ούτε να τα καταπιέζουμε ούτε να αφήνουμε να μας καθορίζουν. Η βασική ιδέα είναι ιδιαίτερα απλή: ένα συναίσθημα είναι πληροφορία, όχι εντολή. Μπορούμε να νιώθουμε φόβο χωρίς να σημαίνει ότι πρέπει να υποχωρήσουμε. Να νιώθουμε θυμό χωρίς να χρειάζεται να αντιδράσουμε αμέσως. Να νιώθουμε ανασφάλεια χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είμαστε ανεπαρκείς. Η David προτείνει επίσης να χρησιμοποιούμε πιο ακριβείς λέξεις για όσα αισθανόμαστε. Δεν είναι πάντα «άγχος». Μπορεί να είναι απογοήτευση, πίεση, αβεβαιότητα, μοναξιά, κούραση ή φόβος.
Αυτή η μικρή διαφοροποίηση έχει και ερευνητικό ενδιαφέρον. Μελέτες πάνω στο λεγόμενο affect labeling, δηλαδή στην ονομασία των συναισθημάτων, έχουν δείξει ότι η μετατροπή ενός συναισθήματος σε λέξεις μπορεί να συνδέεται με μικρότερη αντιδραστικότητα της αμυγδαλής, μιας περιοχής του εγκεφάλου που συμμετέχει στην επεξεργασία απειλής και συναισθηματικών ερεθισμάτων. Με άλλα λόγια, το να πούμε: «νιώθω φόβο» αντί για «είμαι φοβισμένος» μπορεί να δημιουργήσει μια μικρή αλλά ουσιαστική απόσταση ανάμεσα σε εμάς και σε αυτό που αισθανόμαστε.
Οι αξίες ως εσωτερική πυξίδα: Όταν γύρω μας επικρατεί αβεβαιότητα, εύκολα χάνουμε την αίσθηση του τι έχει πραγματική σημασία. Ο θεραπευτής T. J. Hoegh, στο βιβλίο Chaotic Happiness: The Psychology of Finding Yourself in a World That's Lost, προτείνει έναν ενδιαφέροντα τρόπο για να εντοπίσουμε τις προσωπικές μας αξίες: να θυμηθούμε στιγμές για τις οποίες αισθανθήκαμε ιδιαίτερη υπερηφάνεια αλλά και στιγμές στις οποίες απογοητεύσαμε τον εαυτό μας. Συχνά πίσω από αυτές κρύβεται κάτι που θεωρούμε βαθιά σημαντικό. Μπορεί να είναι η οικογένεια. Η ειλικρίνεια. Η δημιουργικότητα. Η φροντίδα των άλλων. Η ανεξαρτησία. Η συνέπεια.
Ακόμη και η έρευνα υποστηρίζει ότι η επανασύνδεση με τις προσωπικές αξίες μπορεί να επηρεάζει την αντίδρασή μας στο στρες. Σε πειραματική μελέτη, άνθρωποι που αφιέρωσαν λίγο χρόνο πριν από ένα στρεσογόνο τεστ για να σκεφτούν σημαντικές προσωπικές αξίες παρουσίασαν χαμηλότερη απόκριση κορτιζόλης σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου. Association for Psychological Science Δεν σημαίνει ότι μια άσκηση αξιών εξαφανίζει το άγχος. Δείχνει όμως πόσο σημαντικό μπορεί να είναι να γνωρίζουμε γιατί κάνουμε αυτό που κάνουμε.
Η τελειομανία συχνά προσθέτει ένα δεύτερο πρόβλημα: Όταν η ζωή γίνεται δύσκολη, εμφανίζεται συχνά μια επιπλέον απαίτηση: να συνεχίσουμε να τα κάνουμε όλα τέλεια. Να ανταποκρινόμαστε στη δουλειά. Να είμαστε καλοί γονείς ή σύντροφοι. Να είναι το σπίτι τακτοποιημένο. Να τρώμε σωστά. Να μην παραμελούμε φίλους. Και επιπλέον να παραμένουμε ήρεμοι. Η έρευνα όμως δείχνει ότι ορισμένες διαστάσεις της τελειομανίας (ιδιαίτερα η υπερβολική ανησυχία για λάθη και η αμφιβολία για τις πράξεις μας), συνδέονται με μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης άγχους με την πάροδο του χρόνου. PubMed Μια πολύ μεγαλύτερη μετα-ανάλυση, με περισσότερους από 113.000 συμμετέχοντες, βρήκε επίσης σαφείς συσχετίσεις ανάμεσα στις τελειομανιακές ανησυχίες και σε συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης. Cognitive Behaviour Therapy Η εναλλακτική δεν είναι η αδιαφορία. Είναι το «αρκετά καλό». Μερικές φορές το πιο υγιές πράγμα είναι να αφήσουμε μια δουλειά για αύριο. Να παραγγείλουμε φαγητό αντί να μαγειρέψουμε. Να πούμε «δεν προλαβαίνω». Να ζητήσουμε βοήθεια.
Λίγη περισσότερη καλοσύνη προς τον εαυτό μας: Η ιδέα αυτή συνδέεται με ένα ακόμη πεδίο που έχει μελετηθεί πολύ τα τελευταία χρόνια: την αυτοσυμπόνια. Δεν σημαίνει αυτολύπηση ούτε ότι δικαιολογούμε τα πάντα. Σημαίνει ότι αντιμετωπίζουμε τον εαυτό μας στις δύσκολες στιγμές με τον ίδιο τόνο που θα χρησιμοποιούσαμε απέναντι σε έναν άνθρωπο που αγαπάμε. Μετα-ανάλυση 56 τυχαιοποιημένων κλινικών δοκιμών βρήκε ότι παρεμβάσεις που καλλιεργούν την αυτοσυμπόνια μπορούν να έχουν μικρές έως μέτριες επιδράσεις στη μείωση του άγχους, του στρες και των καταθλιπτικών συμπτωμάτων, αν και οι ερευνητές επισημαίνουν ότι χρειάζονται περισσότερες υψηλής ποιότητας μελέτες. Springer Nature Link Μια ακόμη πιο πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση του 2026 συνδέει υψηλότερα επίπεδα αυτοσυμπόνιας με χαμηλότερο στρες και καλύτερες συμπεριφορές υγείας. Taylor & Francis Online Ίσως λοιπόν, όταν τα πράγματα είναι δύσκολα, η πιο χρήσιμη φράση να μην είναι: «Πρέπει να τα καταφέρω.» Αλλά: «Αυτή είναι μια δύσκολη περίοδος. Τι χρειάζομαι τώρα για να τη διαχειριστώ λίγο καλύτερα;»
Δώσε στο σώμα ένα μήνυμα ασφάλειας: Το στρες δεν υπάρχει μόνο στη σκέψη. Εκδηλώνεται στον καρδιακό ρυθμό, στην αναπνοή, στη μυϊκή ένταση και στο αυτόνομο νευρικό σύστημα. Γι' αυτό και μερικές φορές είναι πιο αποτελεσματικό να ξεκινήσουμε από το σώμα. Η αργή, ελεγχόμενη αναπνοή έχει μελετηθεί σε δεκάδες κλινικές δοκιμές. Μετα-ανάλυση τυχαιοποιημένων μελετών βρήκε ότι οι τεχνικές breathwork συνδέονται με μικρή έως μέτρια μείωση του αντιλαμβανόμενου στρες. Δεν χρειάζεται να μετατραπεί σε ακόμη μία υποχρέωση. Πέντε ή έξι αργές αναπνοές. Δύο λεπτά χωρίς κινητό. Μια μικρή βόλτα. Λίγα λεπτά δίπλα σε ένα παράθυρο. Ένα φλιτζάνι τσάι χωρίς οθόνη. Η αξία αυτών των μικρών παύσεων δεν βρίσκεται στο ότι «λύνουν» το πρόβλημα. Βρίσκεται στο ότι διακόπτουν για λίγο την αυτόματη αντίδραση.
Η ηρεμία δεν σημαίνει ότι όλα πήγαν καλά: Ίσως τελικά χρειάζεται να επαναπροσδιορίσουμε τι εννοούμε όταν λέμε «ηρεμία». Δεν είναι μια τέλεια ζωή. Δεν είναι απουσία φόβου. Δεν είναι ένα πρόγραμμα χωρίς προβλήματα. Η επιχειρηματίας Stacy Igel, στο βιβλίο της Embracing the Calm in the Chaos, περιγράφει πώς προσπάθησε να διαχειριστεί ταυτόχρονα την έντονη επαγγελματική της ζωή και μια δύσκολη προσωπική διαδρομή με θεραπείες εξωσωματικής γονιμοποίησης. Ένα από τα στοιχεία που αναγνωρίζει ως καθοριστικά ήταν οι σχέσεις, οι συνεργασίες και οι φιλίες που είχε ήδη χτίσει. Εδώ βρίσκεται ένα ακόμη κομμάτι που συχνά ξεχνάμε. Δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζουμε το χάος μόνοι μας. Η ηρεμία μπορεί να αρχίσει από μια συζήτηση. Από ένα τηλεφώνημα. Από το να πούμε σε κάποιον «δεν είμαι καλά σήμερα». Και μερικές φορές από την αποδοχή ότι δεν χρειάζεται όλα να λυθούν αμέσως. Η ζωή μπορεί να παραμένει αβέβαιη.
Αλλά μπορούμε να πάρουμε μία ανάσα. Να ξεχωρίσουμε τι εξαρτάται από εμάς. Να αναγνωρίσουμε αυτό που αισθανόμαστε. Να θυμηθούμε τι έχει πραγματικά αξία. Και μετά να κάνουμε μόνο το επόμενο βήμα. Αυτό ίσως είναι μια πιο ρεαλιστική μορφή ηρεμίας: όχι να εξαφανίσουμε το χάος, αλλά να μάθουμε να μη χανόμαστε μέσα σε αυτό.
Έρευνες και πηγές
- Lieberman MD, Eisenberger NI, Crockett MJ, et al. Putting feelings into words: affect labeling disrupts amygdala activity in response to affective stimuli. Psychological Science. 2007;18(5):421–428. DOI: 1111/j.1467-9280.2007.01916.x
- Creswell JD, Welch WT, Taylor SE, et al. Affirmation of personal values buffers neuroendocrine and psychological stress responses. Psychological Science. 2005;16(11):846–851. DOI: 1111/j.1467-9280.2005.01624.x Εταιρεία Ψυχολογικής Επιστήμης
- Smith MM, Vidovic V, Sherry SB, et al. Are perfectionism dimensions risk factors for anxiety symptoms? A meta-analysis of 11 longitudinal studies. Anxiety, Stress & Coping. 2018;31(1):4–20. DOI: 1080/10615806.2017.1384466 PubMed
- Egan SJ, Wade TD, Fitzallen G, et al. The relationships between perfectionism and symptoms of depression, anxiety and obsessive-compulsive disorder in adults: a systematic review and meta-analysis. DOI: 10.1080/16506073.2023.2277121 DOI
- Han A, Kim TH. Effects of Self-Compassion Interventions on Reducing Depressive Symptoms, Anxiety, and Stress: A Meta-Analysis. 2023;14:1553–1581. DOI: 10.1007/s12671-023-02148-x DOI
- Fincham GW, et al. Effect of breathwork on stress and mental health: A meta-analysis of randomised-controlled trials. Scientific Reports. 2023;13:432. DOI: 1038/s41598-022-27247-y
Βιβλία που αναφέρονται στο άρθρο
- Susan David: Emotional Agility: Get Unstuck, Embrace Change, and Thrive in Work and Life.
- J. Hoegh: Chaotic Happiness: The Psychology of Finding Yourself in a World That's Lost. Amazon
- Stacy Igel: Embracing the Calm in the Chaos: How to Find Success in Business and Life Through Perseverance, Connection, and Collaboration.
Απόδοση, μετάφραση και επιμέλεια: Συντακτική Ομάδα Holistic Life. © 2026
