Η μεγάλη, πρακτικά και ψυχολογικά, πίεση ως προς τον εμβολιασμό κατά του γνωστού ιού αφενός και οι τρομακτικές ειδήσεις για παρενέργειες των εμβολίων που γνωστοποιούνται κάθε τόσο αφετέρου, είναι φυσικό να έχουν φέρει πολλούς σε κατάσταση ταραχής, αμηχανίας και φόβου. Η ψυχολογική στήριξη και ενδυνάμωση στην περίπτωση αυτή όπως και σε κάθε φορτισμένη φάση ζωής είναι βεβαίως σημαντική, καθώς μπορεί να κάνει το υποκειμενικό βίωμα ηπιότερο και πιο γαλήνιο. Πολλοί όμως, με πιο ολιστική σκέψη, έχουμε συνειδητοποιήσει ότι η θετική ψυχική στάση μπορεί να συνεισφέρει, και μάλιστα ουσιαστικά, και στον τρόπο αντίδρασης του σώματός μας  καθαυτόν, βοηθώντας το να αξιοποιήσει τις δυνάμεις που διαθέτει με τον ικανοποιητικότερο δυνατό τρόπο.

Αποφάσεις: ‘Τι να κάνω ;’
Υπάρχουν βεβαίως ανθοϊάματα που μπορούν να μας ενισχύσουν ψυχικά σε αυτή τη διαδικασία, είτε ανήκουμε σε αυτούς που πρόκειται να εμβολιαστούν ή και εμβολιάστηκαν ήδη είτε σε εκείνους που αποφασίζουν να μη προχωρήσουν σε κάτι τέτοιο. Ξεκινώντας κατ’ αρχήν από πιθανές δυσκολίες γύρω από αυτή την ίδια την απόφαση: Αν κάποιος αισθάνεται ότι ‘δεν ξέρει τι να κάνει’ και τη μια στιγμή αποφασίζει να κάνει -ή να μη κάνει- το εμβόλιο αλλά το αλλάζει αμέσως μετά, το Bach Scleranthus θα τον βοηθήσει να συνειδητοποιήσει και να σταθεροποιηθεί στην επιλογή και στην απόφαση που κατά βάθος θεωρεί σωστή γι’ αυτόν. Αν αισθάνεται ‘χαμένος’ και μπερδεμένος ως προς το τι θέλει και τι πιστεύει πραγματικά ή αν νοιώθει γενικά ότι δεν έχει τη δύναμη να ξεκαθαρίσει και να υποστηρίξει τη δική του θέση, θα είναι χρήσιμο να σκεφθεί το Bach Cerato. Ανάλογη επίδραση θα έχει το ανθοΐαμα Paw Paw των Australian Bush. Αν πάλι κάποιος  έ χ ε ι  ουσιαστικά καταλήξει και αποφασίσει αλλά παρόλαυτα επηρεάζεται από την αντίθετη στάση του περιβάλλοντός του και δυσκολεύεται να ολοκληρώσει την απόφασή του, θα ενισχυθεί από το Bach Walnut. Το ανθοΐαμα της FES Goldenrod θα δώσει στον άνθρωπο τη δύναμη να υιοθετήσει, να δηλώσει και να υποστηρίξει αν χρειαστεί τη θέση του για το τι θεωρεί σωστό για τον εαυτό του, χωρίς να φοβάται την πιθανή αποδοκιμασία και απόρριψη από το περιβάλλον του.
Είτε όμως επιλέξει κανείς να εμβολιαστεί είτε να μην εμβολιαστεί ή να το αναβάλει, τα ανθοϊάματα που αναφέρονται παρακάτω μπορούν να αφορούν όλους, επειδή τα συναισθήματα που δημιουργεί η παρούσα υγειονομική κατάσταση στον κόσμο είναι κοινά.

Φόβος και αίσθημα κατεπείγουσας ανάγκης για ψυχολογική βοήθεια
Το συνηθέστερο συναίσθημα που εμφανίζεται φυσικά είναι η ανησυχία και ο φόβος. Αυτοί που αισθάνονται μέτριο έως και μεγάλο φόβο και ταραχή καθώς πηγαίνουν προς τα εμβολιαστικά κέντρα, θα βοηθηθούν πάρα πολύ από το Bach Rescue Remedy σε συχνή χρήση. Η χρήση του Rescue Remedy, στις περιπτώσεις που έχει ένδειξη, μπορεί να ξεκινά αμέσως μόλις εμφανίζεται ο φόβος και η ταραχή ακόμη και σαν σκέψη, και δεν χρειάζεται να περιμένει κανείς ‘την τελευταία στιγμή’ πριν αντιμετωπίσει αυτό που τον φοβίζει. Στις περισσότερες περιπτώσεις φαίνεται ότι ο φόβος υποχωρεί μετά τον εμβολιασμό, όμως το Rescue Remedy μπορεί φυσικά να χρησιμοποιείται και αργότερα, αν ο φόβος εξακολουθεί.
Εκτός από το Rescue Remedy των ανθοϊαμάτων Bach, υπάρχει μια μεγάλη ποικιλία αντίστοιχων ανθοϊαμάτων ‘πρώτης ανάγκης’ που ηρεμούν και καθησυχάζουν βαθιά όταν οι καταστάσεις δημιουργούν φόβο και τρόμο, ανησυχία και ταραχή. Ανάμεσά τους, το Emergency Essence από τα Australian Bush Flower Essences, το Ανθοΐαμα της Διάσωσης από τη συλλογή Ελληνικά Ανθοελιξήρια, το Immediate Relief των Living Tree Orchids.

Ανησυχία
Εξαιρετικό για τα αισθήματα ανησυχίας είναι το Australian Bush Crowea.
Το ανθοΐαμα Bach Gentian, που ενισχύει την καλή διάθεση και την μη-αποθάρρυνση όταν κάτι φαίνεται να μη πηγαίνει καλά, θα βοηθήσει όποιον ανησυχεί και τρομάζει όταν παρατηρεί ‘παρενέργειες’ (πχ το σημείο ένεσης πονάει ‘πολύ’, αισθάνεται ‘αδύναμος’ κλπ), και γενικά αν κάποιος τείνει να φοβάται και να μεγαλοποιεί αυτά που αισθάνεται θεωρώντας τα ως πιθανές παρενέργειες.
Στις περιπτώσεις που χρειάζεται ακόμη περισσότερη ‘ενίσχυση’ κατά των συγκεκριμένων αυτών φόβων, το ανθοΐαμα Bach Mimulus.
Το Australian Bush Dog Rose of the Wild Forces θα απομακρύνει τους πόνους και τις ενοχλήσεις που οφείλονται σε σωματοποίηση λόγω ψυχολογικών αιτίων, δηλαδή στα συμπτώματα που είναι ‘ψυχοσωματικά’ ως προς τη φύση τους, αν και αυτός που τα νοιώθει νομίζει ότι είναι πραγματικά, σωματικά.
Αν κάποιος, λόγω της παρουσίας κάποιων πραγματικών ή φανταστικών συμπτωμάτων ή και ακούγοντας διάφορα τρομακτικά ‘σενάρια’ που κυκλοφορούν σχετικά με το μέλλον όσων έχουν εμβολιαστεί, νοιώθει φοβισμένος και ανασφαλής σε σημείο πραγματικής απόγνωσης θεωρώντας ότι ‘τώρα είναι αργά’, ότι είναι ‘καταδικασμένος’ και ότι ‘τίποτε τώρα πια’ δεν μπορεί να τον βοηθήσει, θα ηρεμήσει με το Sweet Chestnut (Bach).

Σύγχυση και αποσύνδεση
Σε πολλούς ανθρώπους, ο φόβος και η σύγχυση έχουν λειτουργήσει τόσο καταλυτικά που τους έχουν κάνει να αισθάνονται σαν θρυμματισμένοι, διαλυμένοι, σαν να είναι ‘έξω από το σώμα τους’, σαν να μη μπορούν να βρουν τον εαυτό τους και να πατήσουν στα πόδια τους ξανά – μια κατάσταση με στοιχεία από αυτό που στη ψυχολογία αποκαλείται αποσύνδεση (dissociation).
Η Echinacea της FES θα βοηθήσει άμεσα και πολύ σημαντικά εδώ.

Βαθύς κλονισμός της εμπιστοσύνης
Ο άνθρωπος που αναστατώνεται καθώς σκέπτεται διάφορα πράγματα που έχει ακούσει για κρυφούς κινδύνους και κακόβουλες προθέσεις από πλευράς επιστήμης κλπ, θα ανακουφιστεί από το Bach Holly, είτε αυτού του είδους η έλλειψη εμπιστοσύνης (που γίνεται συχνότερα αισθητή σαν φόβος) εκδηλώνεται σε κάποιον πριν τον εμβολιασμό είτε και μετά, μέσα από διάφορα που μπορεί να του λέγονται και τον τρομάζουν, ή βεβαίως και στη περίπτωση αυτού που αποφασίζει να μην εμβολιαστεί λόγω αυτών των ανησυχιών.
Ας διευκρινιστεί εδώ ότι το Holly, όπως και όλα τα ανθοϊάματα, δεν επηρεάζει την αντίληψη σε επίπεδο πεποιθήσεων και νοητικής αξιολόγησης των καταστάσεων. Ηρεμώντας όμως την συγκεκριμένη ψυχική αναστάτωση που πηγάζει από την μη-εμπιστοσύνη, το ανθοΐαμα αυτό δίνει στο νου καλύτερες προϋποθέσεις να λειτουργήσει με αντικειμενικότητα και με ψυχραιμία.
Ανάλογη δράση θα έχει το ανθοΐαμα Mountain Devil των Australian Bush Essences.
Αν η αίσθηση της απειλής μέσα από την έλλειψη εμπιστοσύνης έχει και μια πιο μεταφυσική χροιά (πχ ‘σκοτεινές δυνάμεις που επιχειρούν να αλλάξουν τον κόσμο μέσα από τα εμβόλια’ κλπ), ο άνθρωπος θα βοηθηθεί πάρα πολύ από το Aspen του Bach.
Εξαιρετικό ως προς την ανάκτηση της βασικής εμπιστοσύνης και τη μείωση του αισθήματος απειλής από τους άλλους είναι και το Green Rose (FES, από την πρόσφατη συλλογή της ‘Range of Light’).
Σε καταστάσεις όπου η ένταση της καχυποψίας αγγίζει τα όρια της παράνοιας, πλην των Holly και Green Rose θα χρειαστεί και το Oregon Grape τη FES.

Ανάγκη για ηρεμία και κάθαρση
Το Crab Apple, ο ‘καθαριστής’ ανάμεσα στα Ιάματα Μπαχ, θα έχει ασφαλώς ένδειξη μετά το εμβόλιο για να καθαρίσει το νου, τον ψυχισμό και τον οργανισμό μας από ότι είναι αρνητικό και μη-χρήσιμο. Το Star of Bethlehem, παρόλο που αποτελεί συστατικό του Rescue Remedy, θα μεγιστοποιήσει την επίτευξη ηρεμίας στο σύστημά μας μέσω της απάλυνσης του σχετικού σοκ σε ψυχολογικό αλλά και σε σωματικό επίπεδο.
Αν παρόλαυτα η όλη κατάσταση γύρω μας κάνει να νοιώθουμε πανικοβλημένοι και αβοήθητοι μπροστά σε έξωθεν παρεμβάσεις, αν νοιώθουμε να τρέμουμε για το αν αυτές οι παρεμβάσεις θα είναι επιτυχημένες ή μη και ‘διαγράφουμε’ ουσιαστικά τη δύναμη που έχει στην πραγματικότητα ο οργανισμός μας και τη δυνατότητά του να είναι ισχυρός μας σύμμαχος, το Self- Heal της FES θα μας ‘ξαναστήσει στα πόδια μας’, θα ενεργοποιήσει μέσα μας την αίσθηση της δύναμης και της ευθύνης για την υγεία μας και θα μας δώσει θάρρος, τοποθετώντας τα πράγματα στη σωστή τους προοπτική.

Η Μαρίνα Αγγελή είναι ιατρός με ειδίκευση στην ψυχιατρική, εκπαίδευση στην Συστημική Ψυχοθεραπεία και πολυετή ενασχόληση με εναλλακτικές θεραπείες και κυρίως με τη μέθοδο των Ανθοϊαμάτων και τις θεραπευτικές εφαρμογές τους στην αντιμετώπιση ψυχολογικών προβλημάτων. Έχει γράψει πολλά άρθρα και εργασίες για τα Ανθοϊάματα καθώς και το βιβλίο 'Ανθοθεραπεία με τα Ιάματα Μπαχ'. 

Η μακροχρόνια πλέον εμπειρία αντιμετώπισης των Κρίσεων Πανικού με ανθοϊάματα έχει αποδείξει τη θαυμαστή πραγματικά θεραπευτική τους επίδραση σε αυτό το τόσο βασανιστικό για όλο και περισσότερο κόσμο πρόβλημα. Οι Κρίσεις Πανικού, εκδηλώνονται ξαφνικά με ψυχοσωματικά συμπτώματα, συχνά με ταχυκαρδία, εφίδρωση, πόνο και βάρος στο στήθος, δυσκολία στην αναπνοή αυξημένη πίεση, τάση λιποθυμίας κ.α. Τα συμπτώματα αυτά διαρκούν συνήθως από λίγα λεπτά έως και περίπου μία ώρα και συχνά κάνουν τους ανθρώπους να τρέχουν έντρομοι στα επείγοντα των νοσοκομείων για εξετάσεις, οι οποίες δεν δείχνουν κάτι παθολογικό. Τα επεισόδια μπορεί να εξακολουθήσουν να συμβαίνουν ξαφνικά, σε ανύποπτο χρόνο και χώρο και χωρίς φαινομενικά να συνδέονται με κάποιο αίτιο, μέχρι να διαγνωστεί σαν αιτία το άγχος και να χαρακτηριστεί η κατάσταση ως Κρίσεις Πανικού, οι οποίες, αν επαναλαμβάνονται, χαρακτηρίζονται ως Διαταραχή Πανικού. Τέτοιες κρίσεις συχνά συμβαίνουν επί πολλά χρόνια, προκαλώντας φόβο, επειδή δεν γνωρίζει κανείς αν και πότε θα συμβούν και τι να κάνει. Συχνά οι άνθρωποι περιορίζουν τη ζωή τους αποφεύγοντας μετακινήσεις, εξόδους, ταξίδια κλπ, και φροντίζοντας να συνοδεύονται από ανθρώπους με τους οποίους αισθάνονται οικεία, οι οποίοι ‘γνωρίζουν το πρόβλημα’ και θα σπεύσουν να βοηθήσουν αν χρειαστεί. Η συνήθης αντιμετώπιση είναι φαρμακευτική (αντικαταθλιπτικά και ηρεμιστικά), με ή χωρίς ψυχολογική υποστήριξη.

Ξεκινώντας πριν από δυόμιση περίπου δεκαετίες την προσπάθεια αντιμετώπισης των συναισθημάτων που συνόδευαν τις κρίσεις πανικού (φόβος σε βαθμό τρόμου, άγχος, αμηχανία κλπ), μετά από πολλές προσπάθειες κατανόησης της ψυχολογίας του ατόμου που βιώνει αυτή την φαινομενικά ανεξήγητη κατάσταση αλλά και παρατήρηση των γενικότερων συνθηκών της ζωής του πριν και μετά τις κρίσεις και των αντιδράσεών του απέναντι σε αυτές τις συνθήκες σε συνάρτηση με την ιδιοσυγκρασία του, κατέληξα σε έναν συνδυασμό ανθοϊαμάτων τα οποία από τότε χρησιμοποιώ ανεξαρτήτως ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των επί μέρους περιπτώσεων, βασιζόμενη μόνο στην διάγνωση των Κρίσεων Πανικού. Τα βασικά ανθοϊάματα αυτής της φόρμουλας, επιλεγμένα από την συλλογή των ανθοϊαμάτων Bach, είναι τα : Agrimony, Cherry Plum, Chestnut Bud, Impatiens, Red Chestnut και Gentian. Ο λόγος επιλογής κάποιων από αυτά είναι προφανής (πχ Agrimony για την αμηχανία στη σκέψη της πιθανής κοινωνικής έκθεσης, τον φόβο μπροστά στο ενδεχόμενο του να αναγκαστεί να αποκαλύψει το άτομο μπροστά στους άλλους την ταραχή του, ανησυχία που οδηγεί συχνά σε συμπεριφορές αγοραφοβίας). Για άλλα, όπως π.χ. το Red Chestnut, θα χρειάζονταν αρκετή ψυχολογική επεξήγηση για την αιτιολόγηση της αναγκαιότητάς τους. Ο φόβος στην περίπτωση των Κρίσεων Πανικού, παρά την θεαματική του κυριαρχία, που δίνει και το όνομά της στην συγκεκριμένη διαταραχή, αποδεικνύεται ότι είναι απλά δευτερογενής. Ο φόβος ακολουθεί τα συμπτώματα, δεν τα προκαλεί. Είναι ένα απλό αποτέλεσμα της όλης ψυχοσυναισθηματικής πίεσης που έχει βιώσει το άτομο και που η Κρίση Πανικού αποτελεί απλά το ξέσπασμα, την εκτόνωση, με σκοπό την αποφόρτιση και την ανακούφιση του οργανισμού, όπως μέσα από μια καταιγίδα.

Με τη συστηματική χρήση των ανθοϊαμάτων οι συγκινησιακές ‘συνήθειες’ αντίδρασης στο συγκεκριμένο στρες σταδιακά μεταβάλλονται και το νευροφυτικό ‘επανεκπαιδεύεται’ να αντιδρά στην ψυχοσωματική ένταση με ηρεμία και υπομονή. Ταυτόχρονα, μέσω ανθοϊαμάτων όπως το Chestnut Bud και το Red Chestnut, βαθύτερες συνειδητοποιήσεις σχετικές με τα προβλήματα που βρίσκονται στη βάση του συγκεκριμένου τύπου στρες συμβαίνουν αυθόρμητα και σε σύντομο χρόνο, ενώ συγχρόνως, και πάλι με τη βοήθεια των ανθοϊαμάτων, παρέχεται στο άτομο η συναισθηματική απελευθέρωση και το θάρρος να προχωρήσει στις απαραίτητες αλλαγές. Έτσι, μέσα από τη σύνδεση της εσώτατης ψυχικής εμπειρίας και των βαθύτερων ‘αιτημάτων’ της ψυχής με τις εξωτερικές εκδηλώσεις των προβλημάτων οδηγούμαστε σε βαθιά συνειδητοποίηση των αιτίων των παθολογιών, διαθέτοντας παράλληλα τα μέσα για την αντιμετώπισή τους.

Η μείωση της έντασης έως και η εξαφάνιση των συμπτωμάτων των Κρίσεων Πανικού συμβαίνει άμεσα. Χρειάζεται όμως συνήθως κάποιος χρόνος για την απαλλαγή από την ανησυχία του ότι αυτές μπορεί να ξανασυμβούν. Γι’ αυτό η χρήση των ανθοϊαμάτων χρειάζεται να παραταθεί μέχρι το άτομο να νοιώσει ότι η κατάσταση έχει αλλάξει μόνιμα και οριστικά. Αρχικά, τα ανθοϊάματα είναι σκόπιμο να χρησιμοποιούνται πολύ συχνά στη διάρκεια της ημέρας ή και της νύχτας, όποτε υπάρχει ανησυχία ή έστω και μικρή σωματική δυσφορία ή ενόχληση του τύπου των κρίσεων πανικού. 

Αν στα ανθοϊάματα Bach, που αποτελούν την ‘ραχοκοκαλιά’ των ανθοϊαμάτων γι’ αυτή την περίπτωση, προστεθούν ορισμένα ακόμη, τα αποτελέσματα είναι αμεσότερα και η ανακούφιση αλλά και η αλλαγή μεγαλύτερες. Τέτοια βοηθητικά ανθοϊάματα έχουν αποδειχθεί τα Australian Bush: Dog Rose και Emergency Essence για το φόβο, Dog Rose of the Wild Forces για την τάση σωματοποίησης του στρες, Fringed Violet για πιθανές ενεργειακές αντιδράσεις προσαρμογής στο ‘σοκ’ της αλλαγής. Ο συνδυασμός συμπληρώνεται αρμονικά με τα Apricot (πιο χαρούμενη και ανάλαφρη διάθεση για το γενικά ‘ψυχοπλακωμένο’ στην περίπτωση των κρίσεων πανικού άτομο), Blackberry (φόβος ότι το άτομο ή κάποιος δικός του μπορεί να πεθάνει ή να πάθει κάτι σοβαρό) και Pimpernel (ενεργειακή εξισορρόπηση, αντιμετώπιση του ‘εν τω βάθει’ φόβου ότι κάποιος δεν έχει την ικανότητα για πραγματική ανεξαρτησία στη ζωή) της Pegasus.

Η εμπειρία δείχνει ότι αν τα ανθοϊάματα χρησιμοποιηθούν χωρίς παράλληλη ψυχοθεραπευτική εργασία, θα ανακουφίσουν και θα απαλλάξουν από τα συμπτώματα πρακτικά στο σύνολο των περιπτώσεων χωρίς συνήθως το άτομο να συνειδητοποιεί την βαθύτερη αλλαγή. Με ταυτόχρονη όμως ψυχολογική εργασία με τη βοήθεια έμπειρου ψυχοθεραπευτή, οι αλλαγές θα επεκταθούν πολύ πέραν μιας απλής απαλλαγής από τα συμπτώματα των κρίσεων και θα μεταβάλουν πολύ ουσιαστικά τη ζωή του ατόμου προς μια πολύ πιο θετική, ψυχικά ευχάριστη και μεταμορφωτική κατεύθυνση. Σ’ αυτή την περίπτωση, και άλλα ανθοϊάματα μπορεί φυσικά να απαιτηθούν αργότερα στην πορεία, σαν καταλύτες βαθύτερων αλλαγών.

Η Μαρίνα Αγγελή είναι ιατρός με ειδίκευση στην ψυχιατρική, εκπαίδευση στην Συστημική Ψυχοθεραπεία και πολυετή ενασχόληση με εναλλακτικές θεραπείες και κυρίως με τη μέθοδο των Ανθοϊαμάτων και τις θεραπευτικές εφαρμογές τους στην αντιμετώπιση ψυχολογικών προβλημάτων. Έχει γράψει πολλά άρθρα και εργασίες για τα Ανθοϊάματα καθώς και το βιβλίο 'Ανθοθεραπεία με τα Ιάματα Μπαχ'. 

Το διάστημα που πέρασε αλλά και αυτό που ακολουθεί επιβάρυνε και εξακολουθεί να επηρεάζει με έναν εντελώς ιδιαίτερο τρόπο τον ψυχισμό μας. Φυσικά, η βασική ψυχική αντίδραση των περισσότερων ήταν και είναι ο φόβος μέχρις σημείου πανικού για την υγεία, τη δική μας και των άλλων. Υπήρξαν και υπάρχουν επίσης και άλλες, αρκετά εκτεταμένες αντιδράσεις, όπως η δυσανασχέτηση μπροστά στις συχνά μεταβαλλόμενες ή και αντιφατικές εκτιμήσεις και οδηγίες από πλευράς αρμοδίων, ο κλονισμός της εμπιστοσύνης πολλών ως προς την αντικειμενικότητα της πληροφόρησης και τις ερμηνείες του φαινομένου όπως και διάφορες άλλες εκτιμήσεις και αντιδράσεις που χαρακτηρίζονται ως συνωμοσιολογικές.
Σκοπός αυτού του άρθρου δεν είναι το να κρίνει ή να αξιολογήσει τις όποιες αντιλήψεις ή αντιδράσεις. Ανεξάρτητα του αν κάποιος έχει δίκιο ή όχι στο τι νομίζει για τα πράγματα, τα συναισθήματα που βιώνει είναι πραγματικά και πρέπει να αντιμετωπιστούν θεραπευτικά με ευαισθησία και σεβασμό. Και μέθοδοι όπως τα ανθοϊάματα μπορούν να έχουν καθοριστική συμβολή σε αυτό.

Ας δούμε κάποιες από τις συχνότερες συναισθηματικές αντιδράσεις στο συγκεκριμένο θέμα.

Φόβος
Το κλασσικό ανθοΐαμα Bach για τον φόβο και την ανησυχία για συγκεκριμένα, "χειροπιαστά" θέματα και καταστάσεις είναι ως γνωστόν το Mimulus. Οι φόβοι και οι ανησυχίες της καθημερινής ζωής, εν προκειμένω φόβοι όπως ‘θα αρρωστήσω;’, ‘νοιώθω λίγο αδιάθετος/η, ωχ! μήπως είναι ο κορωνοϊός;’, ‘μήπως αρρωστήσω τώρα που θα βγω από το σπίτι;’, ‘τι θα κάνω με τα οικονομικά μου τώρα που μειώθηκαν τα έσοδα/δεν μπορώ να αντεπεξέλθω στα έξοδα;', κλπ.
Ανάλογη ένδειξη θα έχουν τα αντίστοιχα ιάματα άλλων συλλογών, όπως για παράδειγμα το Dog Rose (φόβος συγκεκριμένων πραγμάτων) και Crowea (ανησυχία) της Australian Bush. Αν οι φόβοι και οι ανησυχίες αυτού του είδους φτάνουν σε βαθμό απόγνωσης, ανεξάρτητα από το αν οι λόγοι για το να νοιώθει κανείς έτσι είναι ρεαλιστικοί ή υποκειμενικοί, χρειαζόμαστε το Sweer Chestnut (Bach). Το Bottlebrush (Australian Bush) θα υποστηρίξει επίσης αποφασιστικά την ψυχολογία του ανθρώπου που αισθάνεται ότι δεν έχει βοήθεια προκειμένου να τα βγάλει πέρα με τη ζωή.
Αυτός που βιώνει τρόμο και αναστάτωση και διακατέχεται από μια έντονη αίσθηση κινδύνου και απειλής από αυτά που ακούει να συμβαίνουν θα χρειαστεί παράλληλα και ιάματα όπως τα Rock Rose και Rescue Remedy (Bach), Emergency Essence (Australian Bush), Διάσωση (Ελληνικά Ανθοελιξήρια) κλπ.
Για το υπερβολικό άγχος του ‘Μήπως πάθουν κάτι τα παιδιά μου, οι γονείς μου...’ κλπ, το κατάλληλο ανθοΐαμα είναι το Red Chestnut (Bach).
Για τη μεγάλη αγωνία για την υγεία μας και την τάση υπερεξάρτησης από γιατρούς, εξετάσεις, φάρμακα κλπ, θαυμάσιο είναι το Self Heal (FES).

Συνωμοσιολογία
Σε μια κατάσταση όπου υπάρχουν και ακούγονται τόσο πολλές διαφορετικές εκτιμήσεις ως προς το πώς, το τι και το γιατί συμβαίνουν όσα συμβαίνουν, δεν είναι παράξενο το να δημιουργείται σύγχυση ή και ερωτήματα γύρω από το ποια μπορεί να είναι τα προβλήματα πραγματικά. Τέτοια ερωτήματα και συνειδητές ή υποσυνείδητες πεποιθήσεις και αγωνίες φαίνεται εύκολο σε πολλούς να αντιμετωπιστούν αν χαρακτηριστούν απλά "συνωμοσιολογία", στο ψυχολογικό επίπεδο όμως τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά και δεν αρκούν οι χαρακτηρισμοί. Τα συναισθήματα χρειάζονται σεβασμό. Ο κλονισμός της εμπιστοσύνης δεν είναι κάτι που μπορεί να αντιμετωπιστεί εύκολα και η τάση για καχυποψία ή και για παρανοειδείς ερμηνείες είναι από τα δυσκολότερα προβλήματα. Κι εδώ ωστόσο υπάρχει η δυνατότητα να απαλύνουμε το -συχνά κρυμμένο- άγχος και να αποκτήσουμε μια διαυγέστερη και πιο ρεαλιστική κατανόηση της πραγματικότητας.
Αν συνειδητοποιήσουμε πόσο δυσάρεστο και κουραστικό είναι το να αντιμετωπίζουμε με καχυποψία οτιδήποτε συμβαίνει στον κόσμο, ανθοϊάματα όπως το Holly (Bach), Mountain Devil (Australian Bush), Oregon Grape (FES), Cordierite (Pegasus) θα ηρεμήσουν τον νου μας, θα δώσουν χώρο στην εκδήλωση υγιούς εμπιστοσύνης και θα μας βοηθήσουν να αντιληφθούμε τα πράγματα με μεγαλύτερη διαύγεια.

Σύγχυση
Σε περιόδους μεγάλης ψυχικής φόρτισης υπάρχει έντονη η τάση είτε να αποδέχεται άκριτα κανείς αυτά που φαίνεται να υποστηρίζουν "όλοι οι άλλοι" προκειμένου να μη χαρακτηριστεί μη-σωστός ή και ανόητος είτε να ακολουθεί τυφλά περίεργες και υπερβολικές θεωρίες και γνώμες "ειδικών". Το ανθοΐαμα Cerato (Bach) δυναμώνει και σταθεροποιεί την κρίση και την αντίληψή μας, ώστε να μπορούμε να αξιοποιούμε την εμπειρία, την αίσθηση και τη λογική μας ανεξάρτητα από το τι υποστηρίζουν οι άλλοι - να νοιώσουμε σιγουριά και αυτοπεποίθηση ως προς το τι πιστεύουμε και γιατί. Το Goldenrod (FES) θα δώσει τεράστιο ψυχικό σθένος και άνεση στο να μπορεί να εκφράζει κανείς  τη διαφωνία του με τους άλλους χωρίς να φοβάται ότι θα τον απορρίψουν ή ότι θα τον απομονώσουν.

Η "αόρατη απειλή"
Το Aspen (Bach) θα καθαρίσει το νου μας από σκοτεινούς, ασαφείς, ακαθόριστους φόβους, για πράγματα ή καταστάσεις τη φύση των οποίων κανείς αγνοεί και απέναντι στους οποίους νοιώθει ανήμπορος να υπερασπιστεί τον εαυτό του ή να κρυφτεί - κάτι πολύ συνηθισμένο για όποιον νοιώθει να περιβάλλεται από άγνωστους και αόρατους κινδύνους.  
Σχετικά με αισθήματα αγωνίας και απαισιοδοξίας για το αν θα «καταστραφεί ο κόσμος», το ανθοΐαμα της FES Scotch Broom, θα ενισχύσει τη θετική σκέψη ως προς το μέλλον του κόσμου μας και ως προς την έκβαση των δοκιμασιών που εκδηλώνονται ή που διαγράφονται σαν απειλή.

Προφυλάξεις και ψυχαναγκασμοί
Στην περίπτωση που κάποιος έχει παρα-επηρεαστεί από τις προτροπές για μέτρα προστασίας, (τακτική απολύμανση, συμπεριφορές αποφυγής του κινδύνου μολυσμού κλπ) και αρχίζει να «προσέχει» σε βαθμό ψυχαναγκασμού, το Crab Apple (Bach) θα τον βοηθήσει να νοιώθει και να φέρεται πιο λογικά - όπως και το αντίστοιχο Billy Goat Plum (Australian Bush).

Απαισιοδοξία
Gentian (Bach), Borage (FES) και Sunshine Wattle (Australian Bush) θα μας βοηθήσουν να έχουμε αισιοδοξία και πίστη ότι τα πράγματα τελικά θα πάνε καλά.  

Δυσπροσαρμοστικές αντιδράσεις και υπερβολές
Πολλοί άνθρωποι νομίζουν ότι δεν αντέχουν τη στεναχώρια, την πίεση ή τη στέρηση και θεωρούν αδιανόητο το να μη κάνουν αυτό που τους ευχαριστεί. Αντιδρούν με ένα ιδιαίτερο άγχος μπροστά σε απαιτήσεις π.χ. για αποχή από μαζικές κοινωνικές εκδηλώσεις και συγχρωτισμό, ξενύχτια σε κέντρα διασκέδασης κλπ. Το άγχος της απαγόρευσης τους οδηγεί στην ανάγκη του να επιδίδονται ακόμη εντονότερα σε τέτοιες συμπεριφορές σε μια προσπάθεια να "ξεδώσουν", κρύβοντας από τον εαυτό τους και από τους άλλους τη δυσφορία τους μέσα από μια κατάσταση ευθυμίας. Το ανθοΐαμα που χρειαζόμαστε εδώ είναι το Agrimony (Bach).  

"Δεν μπορώ να φορέσω μάσκα!"
Αρκετοί αισθάνονται μεγάλη πίεση μπροστά στην υποχρεωτική χρήση μάσκας, αισθάνονται ότι "πνίγονται" και ασφυκτιούν. Πρόκειται για υπερβολικά φορτισμένη συναισθηματική αντίδραση που οδηγεί σε απώλεια της ψυχραιμίας και που βεβαίως παραπέμπει σε κλειστοφοβική ψυχολογία. Και εδώ, τα ανθοιάματα Agrimony (δεν αντέχω ότι με δυσαρεστεί!), Cherry Plum (υπερένταση, αίσθηση εσωτερικής πίεσης, φόβος απώλειας του ελέγχου), ανάγκη άμεσης απαλλαγής από τη δυσάρεστη αίσθηση και έλλειμμα υπομονής (Impatiens), εύκολη αποθάρρυνση αν η δυσκολία δεν υποχωρεί αμέσως αλλά επιμένει (Gentian) αναμένεται να βοηθήσουν καθοριστικά. Επειδή μάλιστα σε τέτοιες περιπτώσεις η υποκείμενη ψυχολογία φαίνεται να παρουσιάζει κοινά με την αντίστοιχη των κρίσεων πανικού, η γράφουσα θεωρεί πληρέστερη τη φόρμουλα των ιαμάτων Bach που έχει δημιουργήσει για τις κρίσεις πανικού: Agrimony-Cherry Plum-Chestnut Bud-Impatiens-Red Chestnut-Gentian.

Γκρίνια, αρνητισμός, κακή ψυχική διάθεση
Ανθοϊάματα όπως τα Willow (Bach) και Southern Cross (Australian Bush) θα μας βοηθήσουν να διατηρήσουμε τη διάθεσή μας θετική και καλή και να προστατευτούμε από την περιρρέουσα αρνητικότητα.  
Να υπενθυμίσουμε το Walnut (Bach) και το Yarrow (FES, Pegasus) για τους ανθρώπους που είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι στις ψυχικές επιρροές του περιβάλλοντος. Επίσης, το Red Clover (FES) γι' αυτούς που τείνουν να αφομοιώνονται από τα φορτισμένα συναισθήματα και την "ψυχολογία της μάζας".

Η Μαρίνα Αγγελή είναι ιατρός με ειδίκευση στην ψυχιατρική, εκπαίδευση στην Συστημική Ψυχοθεραπεία και πολυετή ενασχόληση με εναλλακτικές θεραπείες και κυρίως με τη μέθοδο των Ανθοϊαμάτων και τις θεραπευτικές εφαρμογές τους στην αντιμετώπιση ψυχολογικών προβλημάτων. Έχει γράψει πολλά άρθρα και εργασίες για τα Ανθοϊάματα καθώς και το βιβλίο 'Ανθοθεραπεία με τα Ιάματα Μπαχ'. Είναι ιδρυτικό μέλος και νυν πρόεδρος της Ελληνικής Ανθοϊαματικής Εταιρείας.

Από τα πιο συχνά προβλήματα για πάρα πολλούς ανθρώπους είναι το αυξημένο (έστω και λίγο) βάρος και η σχέση τους με το φαγητό. Η σύγκρουση ανάμεσα στην επιθυμία για απόλαυση μέσω της τροφής και στην επίσης ισχυρή επιθυμία για ένα κομψό και ανάλαφρο σώμα καταλήγει εμμονή σε πολλούς, που μετά από μια σειρά από επιτυχημένες ή αποτυχημένες ‘δίαιτες’ και προσπάθειες αυτοελέγχου ως προς την καθημερινή τους διατροφή, διαπιστώνουν κάποια στιγμή ότι είναι δέσμιοι της όλης αυτής κατάστασης και υποχρεωμένοι να σκέπτονται συνεχώς το πότε θα φάνε, τι θα φάνε, πόσο θα φάνε, και αν θα φάνε. Πέραν της αισθητικής στο όλο θέμα μπορεί να προστίθενται και ζητήματα υγείας, που τόσο άμεσα σχετίζονται με τη διατροφή και με το σωματικό βάρος, και αυτό περιπλέκει την κατάσταση πολύ περισσότερο.

Θα συμφωνούσαμε γενικά στο ότι αν τρώγαμε μόνο όταν και όσο πραγματικά πεινάμε και χρειαζόμαστε για να τραφούμε, πρόβλημα αυξημένου βάρους γενικά δεν θα υπήρχε. Στην κοινωνία μας όμως το φαγητό δεν χρησιμοποιείται μόνο για τη θρέψη. Χρησιμοποιείται σε μεγάλο βαθμό για την ψυχολογική μας ικανοποίηση ή και ανακούφιση. Απλά, πολύ συχνά τρώμε για να νοιώσουμε καλύτερα. Και νοιώθει κανείς καλύτερα όντως, αλλά μόνο όσο το γεύμα ή το ‘τσιμπολόγημα’ διαρκούν – αμέσως μετά η σκέψη επιστρέφει στις έξτρα θερμίδες και στα ανεπιθύμητα επακόλουθά τους. Η όλη στάση δημιουργεί στεναχώρια, απογοήτευση και ενοχές, τόσες που για να παρηγορηθεί κανείς ξανατρώει. Πρόκειται για φαύλο κύκλο.

Ένας έξυπνος τρόπος να αντιμετωπίσει κανείς το ζήτημα, πλην της καθαρά συμπεριφορικής προσπάθειας (διατροφή, δίαιτες, άσκηση κλπ), είναι ακριβώς το να ασχοληθεί με τα συναισθήματα, τις διαθέσεις και τις ψυχολογικές ανάγκες που υπάρχουν στη βάση αυτής της αυξημένης ή μη ελεγχόμενης επιθυμίας για φαγητό και αντί να μάχεται αυτά τα συναισθήματα, να προσπαθήσει απλά να τα ικανοποιήσει με έναν άλλο, ψυχολογικά υγιέστερο και μη … παχυντικό τρόπο. Τα ανθοϊάματα στην περίπτωση αυτή, επιλεγμένα στη βάση της γνώσης των υποκείμενων συναισθημάτων, έχουν να προσφέρουν ανεκτίμητη βοήθεια.

Πρώτο και κύριο εδώ το ανθοΐαμα Bach Agrimony: Η προσπάθεια αποφυγής των αρνητικών συναισθημάτων μέσω ευχάριστων καταστάσεων. Έχω στεναχώριες, καταπιέζομαι, φοβάμαι, βαριέμαι, απελπίζομαι ή οτιδήποτε άλλο, και «δεν το αντέχω, δεν μπορώ, θέλω να το ρίξω έξω». Το άτομο λοιπόν μπορεί να πίνει, να καπνίζει, να γλεντάει, να διασκεδάζει, να καταναλώνει κλπ προκειμένου να ‘ανεβάσει’ τη διάθεσή του, να νοιώσει συγκινήσεις, να αντέξει τη ζωή που κάνει και να παρηγορηθεί. Ένας από τους πιο αποτελεσματικούς, προσιτούς και –παρόλα τα προβλήματα που δημιουργεί- κοινωνικά αποδεκτός τρόπος είναι το φαγητό και η απόλαυση, η ευεξία και η ηρεμία που έστω και πρόσκαιρα δημιουργεί. Το ανθοΐαμα Agrimony θα βοηθήσει στη χαλάρωση της έντασης αυτού του είδους και θα μετριάσει έως και παύσει την ψυχολογική ανάγκη για φαγητό. Το Agrimony δρα εξαιρετικά όταν το άτομο δυσκολεύεται να πειθαρχήσει στη δίαιτα που έχει επιλέξει και βασανίζεται σκεπτόμενο συνέχεια τα αγαπημένα του φαγητά. Είναι καλό να συνοδεύεται από το ανθοΐαμα Bach Gentian. Και αυτό επειδή ένα εξίσου μεγάλο πρόβλημα είναι η συχνή απογοήτευση από τα πισωγυρίσματα, που είναι συχνά, καθώς το άτομο δεν μπορεί να πειθαρχεί συνεχώς και κάθε τόσο ‘χαλάει τη δίαιτά του’ -και στη συνέχεια απογοητεύεται από τον εαυτό του, νομίζει ότι δεν αξίζει να συνεχίσει και θέλει να παραιτηθεί και να τα παρατήσει. Το Gentian θα υποστηρίξει την αισιοδοξία και την πίστη στο θετικό αποτέλεσμα, θα βοηθήσει στη συνέχιση της προσπάθειας αλλά και θα κάνει την διαδικασία καθαυτή πιο ευχάριστη.

Σύμφωνα με την εμπειρία της γράφουσας, είναι σημαντικό για αυτούς που χρειάζονται βοήθεια αποκλειστικά προκειμένου να κάνουν δίαιτα, το να χρησιμοποιήσουν μόνο αυτά τα δύο ανθοϊάματα, επειδή μικρός αριθμός ανθοϊαμάτων σημαίνει αμεσότερο αποτέλεσμα. Η προσπάθεια απώλειας σημαντικού βάρους απαιτεί γενικά μακρόχρονη αυτοπειθαρχία και αταλάντευτη προσήλωση και η ψυχολογική ενίσχυση είναι συχνά αποφασιστικής σημασίας.

Αλλά και μετά το επιτυχημένο τέλος της δίαιτας αδυνατίσματος, η αναγκαιότητα μιας διαφορετικής σχέσης με το φαγητό έτσι ώστε ούτε να υποφέρει και να στερείται κανείς ούτε όμως να χάσει τα αποτελέσματα που με τόσο κόπο κατάφερε, είναι προφανής. Έτσι, όταν δεν υπάρχει πλέον η άμεση ανάγκη για συμμόρφωση σε μια ειδική διατροφή, αλλά φυσικά και σε οποιαδήποτε φάση της ζωής, μπορούμε να προχωρήσουμε σε διαδικασίες βαθύτερων αλλαγών της προσωπικότητας που αντιμετωπίζει προβλήματα με το φαγητό, με την εμφάνιση και με το βάρος της.

Το ζήτημα της βουλιμίας είναι ασφαλώς περίπλοκο, απαιτεί εξατομικευμένη προσέγγιση και θα χρειάζονταν να λεχθούν πολλά ακόμη και για μια γενική προσέγγισή του. Το βουλιμικό άτομο όμως, όπως επίσης και ο καθένας ή η καθεμία που παλεύει λιγότερο ή περισσότερο με θέματα βάρους, προβλήματα εμφάνισης λόγω βάρους κλπ, εμφανίζουν συνήθως κάποια κοινά συναισθηματικά και ψυχολογικά χαρακτηριστικά τα οποία μπορούμε εύκολα να αντιστοιχήσουμε με κατάλληλα ανθοϊάματα. Τα τελευταία αρκετά χρόνια έχει γίνει κλασσική η φράση ‘τρώω το θυμό μου’, καθώς τα υπέρβαρα άτομα αντιλαμβάνονται ότι δυσκολεύονται να εκδηλώσουν το θυμό τους και γενικότερα τη δύναμή τους, να αντισταθούν σε εξουσιαστικά άτομα του περιβάλλοντός τους, να δράσουν με αποφασιστικότητα, να πουν όχι. Το ανθοΐαμα Bach Centaury είναι πολύ κατάλληλο γι’ αυτό το είδος των δυσκολιών. Επίσης, οι άνθρωποι αυτοί απορρίπτουν γενικά τον εαυτό τους λόγω της εξωτερικής εικόνας τους, που δεν τους αρέσει. Βλέπουν τον εαυτό τους άσχημο. Θεωρούν ότι δεν μπορούν να κάνουν τίποτε για να χαρούν τη ζωή αν δεν αδυνατίσουν –πράγμα που συχνά τους απελπίζει και τους ωθεί στο να … τρώνε. Συχνά μπορεί να πρόκειται για μικρό πρόβλημα στην εμφάνιση, το οποίο υπερβάλλουν στο νου τους και υποφέρουν χωρίς λόγο. Ανεξάρτητα από το πόσο αντικειμενικά μεγάλο ή μικρό είναι το πρόβλημα όμως, το γεγονός ότι το άτομο βρίσκει τον εαυτό του ‘ελαττωματικό’, ‘άσχημο’, ‘όχι εντάξει’ κλπ., η όλη κατάσταση παραπέμπει στο ανθοΐαμα Bach Crab Apple. Το ανθοΐαμα αυτό θα συμφιλιώσει τον άνθρωπο με την εμφάνισή του και θα μετριάσει αποφασιστικά τα αισθήματα απαξίας και αυτό-απόρριψης που νοιώθει εξαιτίας των αληθινών ή φανταστικών μειονεκτημάτων του σε αυτόν τον τομέα, επιτρέποντάς του να εισέλθει με περισσότερη αυτοπεποίθηση στη ζωή και δίνοντάς του την ελευθερία να διαχειριστεί με άνεση αυτές τις καταστάσεις.

Είναι γνωστό επίσης στους υπέρβαρους ανθρώπους το ότι είναι ενοχικοί. Νοιώθουν εύκολα ενοχές, επειδή τρώνε αλλά και γενικά. Συχνά, άτομα στο άμεσο οικογενειακό περιβάλλον (πχ μια αυταρχική, χειριστική και άμεσα ή έμμεσα απορριπτική μητέρα) μπορεί να τους απαξιώνουν συστηματικά και να τους προκαλούν αισθήματα ενοχής. Το ανθοΐαμα Bach Pine για την σταδιακή απαλλαγή από την ενοχικότητα είναι το κατάλληλο εδώ.

Το ανθοΐαμα Bach Larch θα δώσει στο υπέρβαρο άτομο την αυτοπεποίθηση ότι ναι, μπορεί να είναι εξίσου όμορφο και ελκυστικό όπως οι άλλοι, ότι μπορεί να επιτύχει την κατάσταση που επιθυμεί, ότι δεν υστερεί σε σχέση με τους άλλους και ότι δεν υπάρχει κανένας λόγος να αισθάνεται κατώτερο ή συμπλεγματικό. Το Red Chestnut θα βοηθήσει στη δόμηση υγιών συναισθηματικών ορίων με τους οικείους και στην απαλλαγή από την υπερβολική συναισθηματική αλληλεξάρτηση και αλληλεπίδραση, που αποτελούν σχεδόν πάντα μέρος του προβλήματος.

Σε ένα μεταγενέστερο στάδιο, όταν η προσωπικότητα θα είναι επαρκώς ενισχυμένη, οριοθετημένη και προσανατολισμένη στους δικούς της στόχους, το Bach Walnut θα προστατέψει αυτή την ευαίσθητη διαδικασία από τις επιρροές των άλλων και θα διασφαλίσει την εξέλιξη. 

Εξαιρετικό είναι το ανθοΐαμα Five Corners (Australian Bush Essences) για αυτεκτίμηση και αυτοαποδοχή, ζωντάνια και αυτοπεποίθηση ως προς την εσωτερική και την εξωτερική μας ομορφιά και απαλλαγή από πολλές αρνητικές πεποιθήσεις γύρω από την αντίληψη του εαυτού μας.

Η Μαρίνα Αγγελή είναι ιατρός με ειδίκευση στην ψυχιατρική, εκπαίδευση στην Συστημική Ψυχοθεραπεία και πολυετή ενασχόληση με εναλλακτικές θεραπείες και κυρίως με τη μέθοδο των Ανθοϊαμάτων και τις θεραπευτικές εφαρμογές τους στην αντιμετώπιση ψυχολογικών προβλημάτων. Έχει γράψει πολλά άρθρα και εργασίες για τα Ανθοϊάματα καθώς και το βιβλίο 'Ανθοθεραπεία με τα Ιάματα Μπαχ'. Είναι ιδρυτικό μέλος και νυν πρόεδρος της Ελληνικής Ανθοϊαματικής Εταιρείας.