Από το τέλος του 2026, όλα τα μη ολικής άλεσης άλευρα σίτου στο Ηνωμένο Βασίλειο θα πρέπει υποχρεωτικά να εμπλουτίζονται με φυλλικό οξύ, σύμφωνα με νέα κυβερνητική νομοθεσία. Το μέτρο αφορά τόσο τα συμβατικά όσο και τα βιολογικά άλευρα και αποσκοπεί στη μείωση των περιστατικών ανωμαλιών του νευρικού σωλήνα στα νεογνά, οι οποίες σχετίζονται με έλλειψη φυλλικού οξέος κατά την εγκυμοσύνη.
Η πρωτοβουλία αυτή εντάσσεται στη λογική της «προληπτικής ενίσχυσης» βασικών τροφίμων, ώστε να καλύπτονται διατροφικά κενά σε επίπεδο πληθυσμού. Ωστόσο, η απόφαση επαναφέρει ένα κρίσιμο ερώτημα: αποτελεί ο υποχρεωτικός εμπλουτισμός τη σωστή μακροπρόθεσμη λύση ή απλώς διορθώνει επιφανειακά ένα πρόβλημα που έχει βαθύτερες διατροφικές και κοινωνικές ρίζες; 

Τι προβλέπει η νέα ρύθμιση και το σκεπτικό της δημόσιας υγείας
Η νομοθεσία αφορά τα μη ολικής άλεσης άλευρα από κοινό σιτάρι (Triticum aestivum). Ήδη τα συγκεκριμένα άλευρα εμπλουτίζονται υποχρεωτικά με ασβέστιο, σίδηρο, νιασίνη και θειαμίνη, και πλέον προστίθεται και το φολικό οξύ. Αν και τα βιολογικά πρότυπα κανονικά αποτρέπουν τον εμπλουτισμό -καθώς προάγουν την ελάχιστη επεξεργασία και τη διατήρηση της φυσικής σύστασης των τροφίμων- επιτρέπουν εξαιρέσεις όταν ο εμπλουτισμός επιβάλλεται από την κρατική νομοθεσία.
Το φολικό οξύ είναι η συνθετική μορφή της βιταμίνης Β9 (φυλλικό οξύ) και είναι απαραίτητο για τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό και τη σωστή ανάπτυξη του εμβρύου. Η ανεπάρκειά του κατά τα πρώτα στάδια της κύησης έχει συσχετιστεί με σοβαρές συγγενείς ανωμαλίες. Σε επίπεδο πληθυσμού, ο εμπλουτισμός βασικών τροφίμων θεωρείται ένας αποτελεσματικός τρόπος μείωσης του κινδύνου, ιδίως σε κοινωνικές ομάδες που δεν λαμβάνουν επαρκή διατροφική καθοδήγηση ή συμπληρώματα. Ωστόσο, η πολιτική αυτή βασίζεται στην παραδοχή ότι η διατροφή του γενικού πληθυσμού δεν μπορεί να βελτιωθεί επαρκώς μέσω εκπαίδευσης, πρόσβασης σε ποιοτικές τροφές και ενίσχυσης της διατροφικής κουλτούρας.

Η κριτική προσέγγιση και ποια προϊόντα εξαιρούνται
Οργανισμοί του χώρου της βιολογικής γεωργίας έχουν εκφράσει επιφυλάξεις. Τονίζουν ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται στην έλλειψη εμπλουτισμού, αλλά στην υπερβολική επεξεργασία των δημητριακών, η οποία οδηγεί σε σημαντική απώλεια φυσικών θρεπτικών στοιχείων. Η εκτεταμένη άλεση και η επεξεργασία αφαιρούν το πίτουρο και το φύτρο του σιταριού (τμήματα πλούσια σε βιταμίνες, μέταλλα και φυτικές ίνες). Έτσι, το τελικό προϊόν απαιτεί «διόρθωση» μέσω προσθήκης συνθετικών μικροθρεπτικών συστατικών. Η εναλλακτική προσέγγιση θα ήταν η ενίσχυση της κατανάλωσης φυσικών πηγών φυλλικών ενώσεων: πράσινα φυλλώδη λαχανικά, εσπεριδοειδή, όσπρια και ψωμί ολικής άλεσης.
Αξιοσημείωτο είναι ότι μικροί παραδοσιακοί μύλοι που παράγουν λιγότερους από 500 μετρικούς τόνους ετησίως εξαιρούνται από την υποχρέωση προσθήκης φολικού οξέος. Επίσης, δεν υπόκεινται στον εμπλουτισμό: Άλευρα ολικής άλεσης, Άλευρα χωρίς γλουτένη, Άλευρα από άλλα είδη σίτου, όπως spelt ή durum, προϊόντα μικρών αρτοποιών και παραδοσιακών μύλων. Για τον συνειδητοποιημένο καταναλωτή, αυτές οι επιλογές αποτελούν έναν τρόπο διατήρησης της φυσικής σύστασης των τροφίμων.

Ένα βαθύτερο ερώτημα
Το ζήτημα του εμπλουτισμού αγγίζει τον πυρήνα της σύγχρονης διατροφικής πολιτικής: Θέλουμε να διορθώνουμε βιομηχανικά τα θρεπτικά κενά ή να επανασχεδιάσουμε το διατροφικό μας μοντέλο; Ο υποχρεωτικός εμπλουτισμός μπορεί να προσφέρει βραχυπρόθεσμο όφελος σε ευάλωτες ομάδες. Ωστόσο, δεν υποκαθιστά την ανάγκη για πρόσβαση σε ποιοτικά, ελάχιστα επεξεργασμένα τρόφιμα και για μια κουλτούρα διατροφικής παιδείας που ξεκινά από το σχολείο.
Η πρόκληση δεν είναι απλώς να προσθέσουμε θρεπτικά συστατικά σε ένα προϊόν. Η πρόκληση είναι να επαναφέρουμε τη διατροφική ακεραιότητα στο ίδιο το τρόφιμο.

Τι συμβαίνει στην Ελλάδα με τον εμπλουτισμό φολικού οξέος
Σε αντίθεση με χώρες όπως οι ΗΠΑ ή ορισμένες στη Λατινική Αμερική όπου ο εμπλουτισμός άλευρου με φολικό οξύ είναι υποχρεωτικός και έχει μετρήσιμα οφέλη στη μείωση ανωμαλιών του νευρικού σωλήνα, στην Ελλάδα δεν υπάρχει υποχρεωτική πολιτική εμπλουτισμού άλευρου με φολικό οξύ σε εθνικό επίπεδο, ακόμη. Σε γενικές γραμμές, τα τρόφιμα με προσθήκη βιταμινών ή μετάλλων στην ελληνική αγορά έχουν ως βάση εκούσια πολιτική της βιομηχανίας ή ειδικές περιπτώσεις ενίσχυσης, όχι νομοθετική επιβολή από την Πολιτεία ή τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό [1]. Food Fortification Initiative
Για την Ελλάδα δεν υπάρχει ξεκάθαρη νομοθετική υποχρέωση να εμπλουτίζονται τα βασικά άλευρα με φολικό οξύ (ούτε ολόκληρο το άλευρο ούτε μη ολικής άλεσης), ούτε στο πλαίσιο ΕΕ ούτε σε εθνικό επίπεδο. Αντίθετα, η ευρωπαϊκή πολιτική γενικά διστάζει να εφαρμόσει υποχρεωτικό εμπλουτισμό σε τρόφιμα-βάση, και μέχρι πρόσφατα η μόνη χώρα της ΕΕ με υποχρεωτικό εμπλουτισμό ήταν η Μολδαβία ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο σχεδιάζει να προσθέσει φολικό οξύ στο άλευρο το 2026 με σχετικούς κανονισμούς [2] . Folic Acid and Neural Tube Defects

Λύση ή υπεραπλούστευση;
Παρότι η γνώση ότι η λήψη φολικού οξέος πριν και στην αρχή της εγκυμοσύνης μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο νευροσωλιακών ανωμαλιών είναι καλά τεκμηριωμένη, η ιδέα του μαζικού εμπλουτισμού τροφίμων με το συνθετικό αυτό συστατικό παραμένει αμφιλεγόμενη και δεν έχει γίνει δεκτή ευρέως στην Ευρώπη. Η εμπειρία των τελευταίων δεκαετιών δείχνει ότι η απλή προσθήκη φολικού οξέος σε βασικά τρόφιμα δεν ήταν αρκετή για να μειώσει ουσιαστικά τα ποσοστά αυτών των ανωμαλιών, και οι συστάσεις για συμπληρώματα πριν τη σύλληψη δεν εφαρμόζονται επαρκώς στη ζωή των περισσότερων γυναικών. [2]
Ταυτόχρονα, η περίπλοκη βιοχημεία του φυλλικού οξέος και οι συζητούμενοι, αλλά όχι πλήρως κατανοητοί, κίνδυνοι από υψηλή πρόσληψη του συνθετικού φολικού (όπως η πιθανότητα να καλύπτει διατροφικές ανεπάρκειες άλλων βιταμινών ή να προκαλεί ανεπιθύμητα μεταβολικά φαινόμενα), υπογραμμίζουν ότι ο εμπλουτισμός τροφίμων δεν είναι απλώς μια «ανώδυνη» λύση. [3]
Με άλλα λόγια, η πολιτική του υποχρεωτικού εμπλουτισμού τροφίμων με φολικό οξύ συνεχίζει να γεννά ερωτήματα σχετικά με την αποτελεσματικότητά της, την πραγματική προστασία του πληθυσμού και τους πιθανούς κινδύνους για την υγεία, και κάθε τέτοια απόφαση θα πρέπει να λαμβάνεται με μεγάλη προσοχή, βάσει πλήρους αξιολόγησης όλων των δεδομένων.

Αναφορές

1. Europe - Food Fortification Initiative
2. Folic Acid and Neural Tube Defects
3. Intended and Unintended Benefits of Folic Acid Fortification—A Narrative Review - Foods 2023, 12(8), 1612; https://doi.org/10.3390/foods12081612

Κυκλοφόρησε το νέο τεύχος 132 του περιοδικού Holistic Life (Μάρτιος – Απρίλιος 2026), συνεχίζοντας για 22η χρονιά την παρουσία του στον χώρο της ολιστικής υγείας και της φυσικής ευεξίας. Το περιοδικό διανέμεται δωρεάν και παρουσιάζει επιστημονικά τεκμηριωμένες πληροφορίες, φυσικές προσεγγίσεις υγείας και σύγχρονες έρευνες γύρω από τη διατροφή, την πρόληψη και την ολιστική φροντίδα του ανθρώπου.
Στο νέο τεύχος περιλαμβάνεται ένα εκτενές Special Report για τα φαρμακευτικά μανιτάρια, παρουσιάζοντας τη σύγχρονη έρευνα για τις βιοδραστικές τους ουσίες και τον ρόλο τους στην υποστήριξη του ανοσοποιητικού, της ενέργειας και της συνολικής υγείας.
Παράλληλα, οι αναγνώστες θα βρουν έναν οδηγό συμπληρωμάτων διατροφής για τη μακροζωία, καθώς και άρθρα για σημαντικά ζητήματα υγείας όπως:

• • τη βιταμίνη D3 και τη βιταμίνη K2
  • τη λειτουργία των επινεφριδίων και τη διαχείριση του στρες
  • την υγεία του εντέρου και τον ρόλο του μικροβιώματος
  • τις νέες εξελίξεις στην ολιστική οδοντιατρική
  • την ανδρική υγεία
  • την παραδοσιακή ιατρική Unani Tibb
  • τις φυσικές και ολιστικές προσεγγίσεις ενίσχυσης του ανοσοποιητικού.

Στις σελίδες του περιοδικού παρουσιάζονται επίσης σύγχρονες επιστημονικές μελέτες και πρακτικές συμβουλές για την καθημερινή φροντίδα της υγείας, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη σχέση διατροφής, τρόπου ζωής και ψυχικής ισορροπίας.
Το Holistic Life παραμένει ένα από τα πιο μακροχρόνια περιοδικά στον χώρο της φυσικής και ολιστικής υγείας στην Ελλάδα, προσφέροντας αξιόπιστη ενημέρωση και νέες προοπτικές για μια πιο συνειδητή προσέγγιση της ευεξίας.
Το νέο τεύχος είναι διαθέσιμο δωρεάν σε επιλεγμένα σημεία διανομής καθώς και μέσα από την ιστοσελίδα μας:
Holistic Life | Τεύχος 132 (Μάρτιος – Απρίλιος 2026)

Το Holistic Life υποδέχεται το 2026 με ένα τεύχος αφιερωμένο στη βαθύτερη διάσταση της υγείας: το κύτταρο.

Κατεβάστε το τεύχος: Holistic Life - Τεύχος 131

Στο Τεύχος 131, η έρευνα, η λειτουργική ιατρική και η ολιστική προσέγγιση συναντώνται, φωτίζοντας τον ρόλο των μιτοχονδρίων, του μικροβιώματος και των καθημερινών μας επιλογών στη ζωτικότητα, την ανθεκτικότητα και τη μακροζωία.

Το Special Report του τεύχους εστιάζει στην υγεία σε κυτταρικό επίπεδο, αναδεικνύοντας τα μιτοχόνδρια όχι απλώς ως «παραγωγούς ενέργειας», αλλά ως κεντρικούς ρυθμιστές του μεταβολισμού, της γήρανσης, της ψυχικής ισορροπίας και των χρόνιων παθήσεων.

Παράλληλα, το τεύχος φιλοξενεί σύγχρονες επιστημονικές μελέτες, πρακτικές προσεγγίσεις πρόληψης και άρθρα που γεφυρώνουν τη βιολογία με την καθημερινή ζωή.

Ενδεικτικά άρθρα του τεύχους:

• • Υγεία σε κυτταρικό επίπεδο: Ο ρόλος των μιτοχονδρίων
  • Μιτοχόνδρια: Το κλειδί για υγεία και μακροζωία
  • Τα μιτοχόνδρια δεν είναι απλώς οι “παραγωγοί ενέργειας” των κυττάρων
  • Τα φάρμακα επηρεάζουν το μικροβίωμα του εντέρου ακόμη και 10 χρόνια αργότερα
  • Ζυμωμένα προβιοτικά νέας γενιάς: γιατί το έντερο χρειάζεται περιβάλλον
  • Το έντερο δεν χρειάζεται απλώς βακτήρια – χρειάζεται οικοσύστημα
  • Ακούστε μουσική κάθε μέρα και μειώστε τον κίνδυνο άνοιας
  • Ένα καθημερινό συμπλήρωμα αργινίνης και η πρόληψη της νόσου Alzheimer
  • Το κακάο και τα φρούτα προστατεύουν την καρδιά
  • Dioscorea villosa – “ο φίλος της γυναίκας” στην εμμηνόπαυση
  • Τα εμβόλια ενδέχεται τελικά να σχετίζονται με τον αυτισμό, παραδέχεται το CDC

Ένα τεύχος για ουσιαστικό restart

Σε μια εποχή έντονων προκλήσεων για τη σωματική και ψυχική υγεία, το Holistic Life προτείνει ένα διαφορετικό σημείο εκκίνησης: τη φροντίδα της ζωής από μέσα προς τα έξω.

Το Τεύχος 131 απευθύνεται σε όσους αναζητούν τεκμηριωμένη γνώση, αλλά και σε εκείνους που επιθυμούν να κατανοήσουν το σώμα τους όχι αποσπασματικά, αλλά ως ένα ενιαίο, ζωντανό σύστημα.

Holistic Life®
Free Press – Διανέμεται δωρεάν
www.holisticlife.gr

«Οι τροφές είναι όλες ενός είδους, οι ιδιότητες και οι ποιότητές τους όμως είναι πολλές και διαφορετικές. Οι ιδιότητες και οι ποιότητες της τροφής εξαρτώνται από την υγρότητα και την ξηρότητα, τη ζέστη και το κρύο, που ενυπάρχουν μέσα σε αυτές…» (Ιπποκράτης «Περί Τροφής» παρ.1).
Όπως αναφέρει ο Ιπποκράτης σε πολλά σημεία των έργων του, οι τροφές εκτός από τη σύνθεση των βιοχημικών συστατικών τους, δηλαδή τα μεγάλα θρεπτικά συστατικά (πρωτεΐνες, λίπος, υδατάνθρακες) και τα μικρά (βιταμίνες, μέταλλα, ένζυμα, ιχνοστοιχεία), εμπεριέχουν ποσοστιαία κάποιες άλλες δυνάμεις και ποιότητες, που σχετίζονται με τα τέσσερα στοιχεία (γη, αήρ, ύδωρ, πυρ) και τις τέσσερις ποιότητές τους (ξηρό, κρύο, υγρό, ζεστό). Κατ’ αυτόν τον τρόπο ένα γεύμα μπορεί να αυξήσει ή να μειώσει την ζέστη-οξύτητα στο σώμα, ή την υγρασία-φλέγμα, ή την ξηρότητα, ή τον αέρα μέσα στο σώμα.
Στο ήπαρ οι τροφές παράγουν τους Χυμούς, που αυτοί με τη σειρά τους δημιουργούν την «Κακοχυμία» ή την «Ευχυμία» στο σώμα. Η πρώτη σχετίζεται με την ασθένεια και η δεύτερη με την υγεία και την ευρωστία. Αυτό σημαίνει επίσης, αύξηση ή ελάττωση της Παθολογίας ενός ανθρώπου.
Όσο περισσότερη θερμότητα εμπεριέχουν οι τροφές τόσο πιο πολύ ζεσταίνουν το σώμα, αλλά και το αντίθετο, όσο πιο κρύες είναι οι τροφές τόσο πιο πολύ δροσίζουν. Στην Unani Tibb οι τροφές προσαρμόζονται σε μία εξατομικευμένη διατροφή, ανάλογα με τη Φύση της Ιδιοσυστασίας του πάσχοντος και τη Φύση της Παθολογίας του. Επίσης, σχετίζονται με τον τρόπος ζωής του, το επάγγελμά του και την καθημερινότητά του. Οι τροφές χαρακτηρίζονται απ’ τους κλασικούς Έλληνες ιατρούς ως υπακτικές, δυναμωτικές, καθαρκτικές, μαλακτικές, στυπτικές κ.ά. Οι χαρακτηρισμοί αυτοί σχετίζονται με την φύση και τις ιδιότητές τους.
Εδώ ταιριάζει η τόσο γνωστή Ρωμαϊκή και διαχρονική ρήση που όμως δεν την έχει πει ο Ιπποκράτης:, «η τροφή σου, να είναι το φάρμακό σου». Γνωρίζοντας ο θεραπευτής αυτές τις δυνάμεις των τροφών και τα αποτελέσματά τους στο σώμα, τις Ιδιοσυστασίες και την Παθολογία των ανθρώπων και ακολουθώντας των Ιπποκρατικό νόμο «των αντιθέτων δυνάμεων», μπορεί να δώσει κάποια διατροφή που θα ωφελήσει τον πάσχοντα. Εξ ου και η φράση του Ιπποκράτη «ωφελέειν μη βλάπτειν», δηλαδή «ωφέλησε χωρίς να βλάψεις». 
Επομένως, κάθε τροφή μπορεί να λειτουργήσει ως φάρμακο εξισορρόπησης και ελάττωσης της Παθολογίας με αποτέλεσμα τη πρόκληση θεραπείας, ή ως προς την επιδείνωση της Παθολογίας με την συσσώρευση υπερβολής κάποιου Χυμού, ή με την Κακοχυμία του, με αποτέλεσμα την ασθένεια.

Ο Ιπποκράτης στο έργο του «Περί Παθών», αναφέρεται στις δυνάμεις και στις ιδιότητες των τροφών. Ξεκινώντας από το ψωμί θεωρεί το σιτάρι (την παλαιά ποικιλία) ως πιο δυναμωτικό από τη βρώμη αλλά λιγότερο υπακτικό, το ψωμί που ψήνεται στον φούρνο περισσότερο θρεπτικό από την σχάρα (παξιμάδια) γιατί καίγεται λιγότερο από την φωτιά, το ψωμί από σιμιγδάλι ολικής δυναμωτικό, αλλά πιο δυναμωτικό από όλα θεωρεί το ψημένο ψωμί από το φυτρωμένο σιτάρι (ψωμί από φύτρα).
Όσον αφορά τα λαχανικά-κηπευτικά, θρεπτικά θεωρούνται τα μπιζέλια, οι μπάμιες, τα φρέσκα κουκιά και φασολάκια, οι βολβοί, αυτά δηλαδή που εμείς μαγειρεύουμε ως λαδερά. Επίσης, στην κατηγορία των δυναμωτικών τροφών ανήκει το κεχρί, το κριθάρι και ο λιναρόσπορος.
Το σέλινο αναφέρεται ως διουρητικό όπως και ο δυόσμος, ενώ ο άνηθος ως στυπτικός. Από τα φρούτα, τα ώριμα αχλάδια διευκολύνουν τις κενώσεις και καθαρίζουν τα σπλάχνα, ενώ τα άγουρα είναι στυπτικά. Ο χυμός του ροδιού αναφέρεται ως διουρητικός, στυπτικός και αντιπαρασιτικός, το μήλο στυπτικό, ενώ τα μούρα και οι σταφίδες υπακτικές, που διευκολύνουν το έντερο στην κένωση.
Όμως εκτός απ’ την φύση τους και την στοιχειακή ποιότητα που τις διακρίνει, οι τροφές μπορούν να αλλάξουν και να μεταστοιχειωθούν, σύμφωνα με τον τρόπο παρασκευής τους και τον τρόπο συντήρησής τους. Π.χ. τα λαχανικά ενώ είναι κρύα και υγρά απ’ την φύση τους αν μαγειρευτούν χάνουν ένα μέρος της υγρασίας τους και αποκτούν περισσότερη ζέστη, λόγω της φωτιάς του μαγειρέματος.
Το μαγείρεμα των λαχανικών αποβάλει από μέσα τους την υγρασία και το κρύο, κάνοντάς τα πιο ζεστά και θρεπτικά, ελαττώνοντας και το φυτικό οξύ. Το κρέας είναι στυπτικό και εμπεριέχει πολύ ζέστη μέσα του λόγω του αίματος, μαγειρεύοντάς το όμως αποκτά κι άλλη ζέστη αυτή της φωτιάς που το μαγειρεύει, αλλά χάνει τη στυπτικότητά του και γίνεται πιο γλυκό και εύπεπτο. Αν αυτή η φωτιά το μαγειρεύει για πολλή ώρα ή είναι πολύ δυνατή, τότε δεσμεύει ακόμα περισσότερη θερμότητα μέσα του, όπως συμβαίνει δηλαδή με το τηγάνισμα και τις υψηλές θερμοκρασίες.
Κάποιες Ιδιοσυστασίες χρειάζονται ή ανέχονται αρκετές ωμές και με υγρασία τροφές (ζεστός Αιματώδης, Χολερικός), κάποιοι άλλοι το αντίθετο, δηλαδή χρειάζονται ή ανέχονται τροφές μαγειρεμένες ζεστές και με ωφέλιμη υγρασία (κρύος Αιματώδης, Μελαγχολικός), ενώ κάποιοι χρειάζονται και ανέχονται ξηρές, στυφές και ζεστές τροφές (Φλεγματικός). Η ανθρώπινη διατροφή περιπλέκεται αν λάβουμε υπόψη και τις υπόλοιπες Ιπποκρατικές παραμέτρους:

«Η ανθρώπινη διατροφή δεν είναι δυνατόν να περιγραφεί με απόλυτη ακρίβεια από κάποιον που δεν γνωρίζει τη γνώση της φιλοσοφίας. Επίσης, υπάρχουν πολλά εμπόδια που πρέπει να λάβουμε υπ’ όψιν. Πρώτα-πρώτα οι ιδιοσυστασίες των ανθρώπων που διαφέρουν μεταξύ τους. Όπως τα ξηρά ισχνά σώματα, ή τα υγρά και πιο γεμάτα, ή τα θερμά και δυνατά. Έπειτα οι ηλικίες δεν έχουν τις ίδιες ανάγκες. Επιπλέον έχουν σημασία οι τοποθεσίες των περιοχών που ζουν κάποιοι, οι αλλαγές των ανέμων, οι μεταβολές των εποχών και των ετών και οι καιρικές συνθήκες…» (Ιπποκράτης «Περί Διαίτης» παρ. 67).

Η ανθρώπινη διατροφή είναι μία τέχνη και μαθηματική μεθοδολογία και αποτελεί ένα τμήμα της Ασκληπιακής Ιατρικής και της Φιλοσοφίας. Όταν χρησιμοποιηθεί απ’ τον θεραπευτή με τις Ιπποκρατικές παραμέτρους θα επιφέρει απόλυτη επιτυχία στην θεραπεία, καθώς η τροφή μπορεί να θεραπεύσει τον πάσχοντα, αλλά αν δεν ληφθούν υπόψη τα παραπάνω, τότε μπορεί και να τον αρρωστήσει. Όμως…
«Να μην έχετε ποτέ αμφιβολίες για την πορεία των πραγμάτων, που έχετε κάνει μεθοδικά και όχι τυχαία…» (Ιπποκράτης «Περί Ευσχημοσύνης» παρ. 17).