Η ευρωπαϊκή νομοθεσία για τη χρήση αντιβιοτικών στην κτηνοτροφία φέρνει στο προσκήνιο έναν αόρατο κίνδυνο: την εξάπλωση ανθεκτικών βακτηρίων μέσω της τροφικής αλυσίδας. Τι δείχνουν οι έρευνες και γιατί το ζήτημα αφορά τη δημόσια υγεία;
Μπορεί ένα κομμάτι κρέας να συνδέεται με την αποτελεσματικότητα των αντιβιοτικών που χρησιμοποιούμε για να θεραπεύσουμε σοβαρές λοιμώξεις; Η απάντηση βρίσκεται σε ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της σύγχρονης ιατρικής: τη μικροβιακή αντοχή. Από τις 3 Σεπτεμβρίου 2026, η Ευρωπαϊκή Ένωση εφαρμόζει αυστηρότερους κανόνες για τις εισαγωγές ζωικών προϊόντων από τρίτες χώρες. Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2023/905 απαιτεί εγγυήσεις ότι τα ζώα δεν έχουν λάβει αντιμικροβιακά για την προώθηση της ανάπτυξης ή φάρμακα που προορίζονται αποκλειστικά για τη θεραπεία ανθρώπων. Η Βραζιλία, σημαντικός παγκόσμιος εξαγωγέας κρέατος, βρέθηκε στο επίκεντρο της συζήτησης επειδή οι ευρωπαϊκές αρχές έκριναν ότι δεν είχαν εξασφαλιστεί οι απαραίτητες εγγυήσεις συμμόρφωσης. Πρόκειται για ζήτημα πιστοποίησης των μεθόδων παραγωγής, όχι για απόδειξη ότι όλα τα βραζιλιάνικα προϊόντα είναι μολυσμένα ή επικίνδυνα.
Τα ανθεκτικά βακτήρια μέσα στην τροφική αλυσίδα
Τα αντιβιοτικά χρησιμοποιούνται στην κτηνοτροφία για τη θεραπεία βακτηριακών λοιμώξεων, αλλά ιστορικά έχουν χρησιμοποιηθεί και για την πρόληψη ασθενειών ή την επιτάχυνση της ανάπτυξης των ζώων. Η υπερβολική ή ακατάλληλη χρήση τους ευνοεί την επιλογή βακτηρίων που μπορούν να επιβιώνουν παρά την παρουσία των φαρμάκων. Αυτά τα βακτήρια, ή τα γονίδια αντοχής τους, ενδέχεται να μεταφερθούν μέσω τροφίμων, νερού, αποβλήτων και περιβάλλοντος.
Μια βραζιλιάνικη μελέτη του 2021 εξέτασε στελέχη Salmonella από κρέας πουλερικών. Η πολυαντοχή εντοπίστηκε στο 50,7% των απομονωμένων στελεχών το 2014 και στο 77,3% το 2017. Τα αποτελέσματα καταδεικνύουν σημαντική αύξηση της αντοχής στα δείγματα που μελετήθηκαν, όχι όμως αντίστοιχο ποσοστό επικίνδυνων προϊόντων στην αγορά. Το 2026, ερευνητές του Ομοσπονδιακού Πανεπιστημίου Minas Gerais εξέτασαν σφάγια κοτόπουλων και εντόπισαν βακτήρια με γονίδια αντοχής σε σημαντικές κατηγορίες αντιβιοτικών. Σε ορισμένα στελέχη διαπιστώθηκαν γενετικές ομοιότητες με βακτήρια που έχουν απομονωθεί από ανθρώπινες λοιμώξεις. Η μελέτη ενισχύει την ανάγκη παρακολούθησης, χωρίς να αποδεικνύει άμεση μετάδοση στους καταναλωτές. Αντίστοιχα, έρευνα που δημοσιεύθηκε το 2025 στο Journal of Food Science ανίχνευσε πολυανθεκτικά βακτήρια και γονίδια αντοχής σε δείγματα κρέατος και ψαριών από την πολιτεία Paraná της Βραζιλίας.
Ένα κρίσιμο σημείο είναι η διαφορά ανάμεσα στα υπολείμματα αντιβιοτικών και στα ανθεκτικά βακτήρια. Ένα τρόφιμο μπορεί να μην περιέχει ανιχνεύσιμα υπολείμματα αντιβιοτικών και παρ' όλα αυτά να μεταφέρει ανθεκτικούς μικροοργανισμούς. Επομένως, η ασφάλεια δεν εξασφαλίζεται αποκλειστικά με τον εργαστηριακό έλεγχο του τελικού προϊόντος. Χρειάζεται εποπτεία ολόκληρης της παραγωγικής διαδικασίας: από τη χρήση κτηνιατρικών φαρμάκων και τις συνθήκες εκτροφής μέχρι τη σφαγή, την επεξεργασία και τη διανομή. Η προσέγγιση αυτή συνδέεται με την αρχή One Health («Ενιαία Υγεία»), σύμφωνα με την οποία η ανθρώπινη υγεία, η υγεία των ζώων και το περιβάλλον αποτελούν αλληλένδετα συστήματα. Η σωστή θερμική επεξεργασία και η αποφυγή επιμόλυνσης στην κουζίνα μειώνουν τον κίνδυνο τροφιμογενών λοιμώξεων. Δεν μπορούν, ωστόσο, να αντικαταστήσουν τον έλεγχο της χρήσης αντιβιοτικών στην παραγωγή. Το ουσιαστικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο από ποια χώρα προέρχεται το κρέας μας, αλλά με ποιους κανόνες παράγεται και πώς προστατεύεται η αποτελεσματικότητα των αντιβιοτικών για τις επόμενες γενιές.
Αναφορές
1. Rau R. B. et al. (2021). Antimicrobial resistance of Salmonella from poultry meat in Brazil: Results of a nationwide survey. Epidemiology and Infection, Cambridge University Press. DOI: 10.1017/S0950268821002156.
2. Zanon I. P. et al. (2026). Antimicrobial resistance and genomic characterization of Salmonella Minnesota, ESBL-producing Escherichia coli, and ESKAPE pathogens isolated from Brazilian broiler chicken carcasses. Frontiers in Microbiology. DOI: 10.3389/fmicb.2026.1917698.
3. Dedecek A. S. et al. (2025). Monitoring of Antimicrobial Resistance Genes and Susceptibility Profiles in Bacterial Isolates From Animal-Origin Meat. Journal of Food Science, Wiley. DOI: 10.1111/1750-3841.70719.
4. Alikhan N.-F. et al. (2022). Dynamics of Salmonella enterica and antimicrobial resistance in the Brazilian poultry industry and global impacts on public health. PLOS Genetics. DOI: 10.1371/journal.pgen.1010174.
Συντακτική Ομάδα Holistic Life. © 2026 Holistic Life.
