Τόσο οι ευρωπαϊκές όσο και οι αμερικανικές οδηγίες (guidelines) συστήνουν τη μείωση της κατανάλωσης νατρίου κάτω από 2,3 γραμμάρια ημερησίως, που αντιστοιχεί σε 5-6 γραμμάρια αλατιού (εννοείται αυτό που περιλαμβάνεται στις τροφές, μαζί με αυτό που προστίθεται). Οι οδηγίες μάλιστα της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας συστήνουν ημερήσια λήψη νατρίου κάτω από 1,5 γραμμάρια, δηλαδή κάτω από 3-3,5 γραμμάρια αλατιού. Το 99.2% όμως του παγκόσμιου πληθυσμού καταναλώνει περισσότερα από 2 γραμμάρια νατρίου ημερησίως και το 100% πάνω από το 1,5 γραμμάρια, που η ίδια συστήνει. Η μέση κατανάλωση νατρίου στις περισσότερες χώρες υπολογίζεται στα 4 γραμμάρια νατρίου, δηλαδή 9-12 γραμμάρια αλατιού ημερησίως.

Δύο δημοσιεύσεις του 2014 και ένα άρθρο σύνταξης στο New England Journal of Medicine ήρθαν να ανατρέψουν τις επίσημες οδηγίες για τη σχέση της κατανάλωσης αλατιού με την υπέρταση και τα καρδιακά και εγκεφαλικά επεισόδια.

Η μελέτη PURE (Prospective Urban Rural Epidemiology study) αποτελεί τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα επιδημιολογική μελέτη, που προσπάθησε να υπολογίσει την σχέση της κατανάλωσης νατρίου και καλίου με την υπέρταση, αλλά και τα καρδιακά και αγγειακά (κυρίως εγκεφαλικά) επεισόδια. Πραγματοποιήθηκε σε 17 χώρες με διάφορες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες, τόσο σε αστικούς όσο και αγροτικούς πληθυσμούς. Περισσότερα από 100.000 άτομα από τον γενικό πληθυσμό, ηλικίας 30-70 χρονών, παρακολουθήθηκαν για διάστημα 3,7 ετών.

Τα αποτελέσματα της πρώτης δημοσίευσης από τη μελέτη PURE έδειξαν ότι σε μικρή (κάτω από 3 γραμμάρια) ή μέτρια (3-6 γραμμάρια) κατανάλωση, η αρτηριακή πίεση ελάχιστα επηρεάζεται στο γενικό πληθυσμό, ενώ αυξάνει σημαντικά σε μεγάλη (πάνω από 7 γραμμάρια) πρόσληψη νατρίου, ιδιαίτερα σε υπερτασικούς και ηλικιωμένους (1).

Πολύ μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα αποτελέσματα της δεύτερης δημοσίευσης από τη μελέτη PURE. Τον χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου, καρδιακών συμβάντων και εγκεφαλικών επεισοδίων, είχαν τα άτομα με μέτρια κατανάλωση νατρίου (3-6 γραμμάρια). Τα άτομα με μεγάλη κατανάλωση νατρίου (μεγαλύτερη από 7 γραμμάρια ημερησίως) εμφάνισαν μεγαλύτερο κίνδυνο καρδιαγγειακών επεισοδίων και θανάτου κατά 15%. Το εντυπωσιακό εύρημα της μελέτης είναι πως τα άτομα με χαμηλή πρόσληψη νατρίου (μικρότερη των 3 γραμμαρίων ημερησίως) είχαν ακόμα μεγαλύτερη αύξηση στον κίνδυνο θανάτου, καρδιακών και εγκεφαλικών επεισοδίων (27%)! Αντίθετα, η υψηλή πρόσληψη καλίου, συνήθως από φρούτα και λαχανικά, συσχετίζεται με μικρότερο κίνδυνο καρδιοαγγειακού θανάτου και αντισταθμίζει σε μεγάλο βαθμό την αυξημένη πρόσληψη νατρίου (2).

Το άρθρο σύνταξης του New England Journal of Medicine προτείνει να ληφθούν σοβαρά υπόψη τα συμπεράσματα αυτών των δύο μελετών, καθώς δεν έχουμε αποδείξεις για την ασφάλεια της διατροφής με τόσο χαμηλή περιεκτικότητα σε νάτριο που συστήνουν οι κατευθυντήριες οδηγίες. Αναφέρει μάλιστα τη γνωμοδότηση προς το κογκρέσο πριν ένα χρόνο του αμερικανικού Institute of Medicine (IOM) πως οι συστάσεις των κατευθυντήριων οδηγιών για μείωση της πρόσληψης νατρίου κάτω από το όριο των 2,3 γραμμαρίων την ημέρα δεν έχουν επιστημονική τεκμηρίωση και πιθανόν εκθέτουν τον γενικό πληθυσμό, αλλά και τους υπερτασικούς και τους αρρώστους με καρδιακή ανεπάρκεια, σε κίνδυνο. Τέλος, προτείνει τη διενέργεια προοπτικής τυχαιοποιημένης μελέτης, για την οριστική απάντηση στο ερώτημα πόσο νάτριο και κατ’ επέκταση αλάτι πρέπει να προσλαμβάνεται με τη διατροφή (3).

Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2014 στο American Journal of Hypertension ανέλυσε δεδομένα από 8.670 Γάλλους ενήλικες και διαπίστωσε ότι η κατανάλωση αλατιού δεν συσχετίστηκε με συστολική αρτηριακή πίεση σε άνδρες ή γυναίκες μετά τον έλεγχο για παράγοντες όπως η ηλικία (4).

Γιατί όχι; Μια εξήγηση, γράφουν οι συγγραφείς, είναι ότι η σύνδεση που όλοι υποθέτουμε μεταξύ του αλατιού και της αρτηριακής πίεσης είναι «υπερβολική» και «πιο περίπλοκη από ό, τι πίστευαν κάποτε». Πρέπει να σημειωθεί, ωστόσο, ότι παρόλο που η μελέτη δεν διαπίστωσε στατιστικά σημαντική σχέση μεταξύ της αρτηριακής πίεσης και του νατρίου στη διατροφή, αυτοί οι ασθενείς που ήταν υπερτασικοί κατανάλωναν πολύ περισσότερο αλάτι από εκείνους χωρίς υπέρταση – κάτι που δείχνει, όπως έχουν δείξει και άλλες έρευνες, ότι το αλάτι επηρεάζει τους ανθρώπους διαφορετικά.

Όσο για τους παράγοντες που φάνηκε να επηρεάζουν την αρτηριακή πίεση, η κατανάλωση αλκοόλ, η ηλικία και, κυρίως, ο Δείκτης Μάζας Σώματος (ΒΜΙ) συνδέθηκε έντονα με άνοδο της αρτηριακής πίεσης. Η κατανάλωση περισσότερων φρούτων και λαχανικών συνδέθηκε σημαντικά με πτώση της αρτηριακής πίεσης. «Η διακοπή της αύξησης του βάρους πρέπει να είναι ο πρώτος στόχος στον γενικό πληθυσμό για την αντιμετώπιση της επιδημίας υπέρτασης», έγραψαν οι συγγραφείς της μελέτης.

Μια άλλη έρευνα για την ανίχνευση του ρόλου του νατρίου στην υπέρταση παρουσιάστηκε στις 25 Απριλίου του 2017 στη συνάντηση Experimental Biology, που πραγματοποιήθηκε στο Σικάγο (5). Η ερευνητής Lynn L. Moore, αναπληρώτρια καθηγήτρια ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Βοστώνης στη Μασαχουσέτη, ολοκλήρωσε τη μελέτη με την ομάδα της.

Η Moore και η ομάδα της έλαβαν δεδομένα από 2.632 άντρες και γυναίκες ηλικίας μεταξύ 30 και 64 ετών, οι οποίοι συμμετείχαν στη μελέτη Framingham Offspring Study – ένα παρακλάδι της Framingham Heart Study. Όλοι οι συμμετέχοντες είχαν φυσιολογική αρτηριακή πίεση κατά την έναρξη της δοκιμής. Κατά τη διάρκεια της περιόδου παρακολούθησης των 16 ετών, οι ερευνητές παρατήρησαν ότι οι συμμετέχοντες που κατανάλωναν λιγότερο από 2.500 χιλιοστόγραμμα (milligrams) νατρίου κάθε μέρα είχαν υψηλότερη αρτηριακή πίεση από εκείνους που κατανάλωναν υψηλότερες ποσότητες νατρίου.

Τα αποτελέσματα φαίνονται αντίθετα. Όπως γράφουν οι συγγραφείς: «Ενώ αναμενόταν η πρόσληψη νατρίου να συσχετιστεί θετικά τόσο με συστολική αρτηριακή πίεση όσο και με διαστολική αρτηριακή πίεση, βρέθηκε το αντίθετο». Παρόλο που τα ευρήματα φαίνεται να έρχονται σε αντίθεση με το status quo, συμβαδίζουν με άλλες πρόσφατες μελέτες που κάνουν παρόμοιες ερωτήσεις. Η έρευνα έχει δείξει ότι υπάρχει μια «σχέση σχήματος J» μεταξύ καρδιαγγειακού κινδύνου και νατρίου. Αυτό σημαίνει ότι οι δίαιτες με χαμηλή περιεκτικότητα σε νάτριο και οι δίαιτες με υψηλή περιεκτικότητα σε νάτριο ενέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο καρδιακής νόσου. Πολλοί άνθρωποι στις Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται στη μέση αυτής της καμπύλης, όπου ο καρδιαγγειακός κίνδυνος είναι στο χαμηλότερο.

Η Moore ανέφερε: «Δεν είδαμε καμία ένδειξη ότι μια δίαιτα χαμηλότερη σε νάτριο είχε μακροπρόθεσμες ευεργετικές επιδράσεις στην αρτηριακή πίεση. Τα ευρήματά μας προσθέτουν σε αυξανόμενες ενδείξεις ότι οι τρέχουσες συστάσεις για πρόσληψη νατρίου μπορεί να είναι λανθασμένες».

Η σημασία του διαιτητικού καλίου υπογραμμίζεται επίσης σε αυτή τη μελέτη. Η ομάδα διαπίστωσε ότι τα άτομα με τη χαμηλότερη αρτηριακή πίεση ήταν εκείνα που είχαν την υψηλότερη πρόσληψη νατρίου και καλίου. Αντίθετα, εκείνοι με την υψηλότερη αρτηριακή πίεση είχαν τη χαμηλότερη πρόσληψη νατρίου και καλίου. Η Moore λέει: «Αυτή η μελέτη και άλλες επισημαίνουν τη σημασία των υψηλότερων προσλήψεων καλίου, ιδίως, στην αρτηριακή πίεση και πιθανώς και στα καρδιαγγειακά αποτελέσματα».

Παρόμοια αποτελέσματα παρατηρήθηκαν επίσης όταν αναλύθηκαν οι προσλήψεις μαγνησίου και ασβεστίου. Τα υψηλότερα επίπεδα συνδέθηκαν με τη χαμηλότερη αρτηριακή πίεση και το αντίστροφο.

Οι συγγραφείς κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι: «Αυτά τα μακροπρόθεσμα δεδομένα από τη Μελέτη Framingham δεν παρέχουν υποστήριξη για τη μείωση της πρόσληψης νατρίου σε υγιείς ενήλικες σε λιγότερο από 2,3 γραμμάρια την ημέρα, όπως συνιστάται. Αυτή η μελέτη υποστηρίζει το εύρημα μιας σαφούς αντίστροφης σχέσης μεταξύ του καλίου, του μαγνησίου και του ασβεστίου και της αλλαγής της αρτηριακής πίεσης με την πάροδο του χρόνου».

Η Moore θέλει η μελέτη της να διαδραματίσει ρόλο στην αλλαγή των διαιτητικών αποφάσεων σε όλες τις ΗΠΑ. Λέει: «Ελπίζω ότι αυτή η έρευνα θα βοηθήσει να επαναπροσδιορίσει τις τρέχουσες Διατροφικές Οδηγίες για τους Αμερικανούς στη σημασία της αύξησης της πρόσληψης τροφών πλούσιων σε κάλιο, ασβέστιο και μαγνήσιο για τον σκοπό της διατήρησης μιας υγιούς αρτηριακής πίεσης».

Η Moore καθιστά επίσης σαφές ότι μπορεί να υπάρχουν ορισμένα άτομα που είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στο νάτριο και τα οποία, επομένως, μπορούν να επωφεληθούν από τη μείωση του αλατιού στη διατροφή τους. Ίσως στο μέλλον, οι μέθοδοι ανίχνευσης ευαισθησίας στο αλάτι θα μπορούσαν να βοηθήσουν στον προσδιορισμό των ατόμων που πρέπει να είναι πιο προσεκτικά.

Καθώς περισσότερες μελέτες καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι ο ρόλος του νατρίου στην υπέρταση είναι λιγότερο ζωτικός από ό, τι πιστεύεται, οι διατροφικές συστάσεις είναι σίγουρο ότι θα αλλάξουν σύμφωνα με τα ευρήματα.

Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2017 στο The American Journal of Medicine αμφισβητεί την άποψη ότι το αλάτι προκαλεί αρτηριακή πίεση. Οι ερευνητές της μελέτης αναφέρουν: «Για δεκαετίες η ιδέα ότι η υπερβολική κατανάλωση αλατιού (NaCl) οδηγεί σε υπέρταση έχει παραμείνει. Ωστόσο, αυτή η ιδέα βασίζεται σε γνώμη, όχι σε επιστημονικές αποδείξεις. Παρ’ όλα αυτά, κάθε οργανισμός υγείας και ιατροί σε όλο τον κόσμο συμβουλεύουν τον περιορισμό του αλατιού, ειδικά σε υπερτασικούς ασθενείς. Το παρόν άρθρο αξιολόγησης δείχνει ότι η κατανάλωση δίαιτας με υψηλή περιεκτικότητα σε αλάτι δεν είναι η αιτία της υπέρτασης και ότι υπάρχουν και άλλοι παράγοντες, όπως τα πρόσθετα σάκχαρα, τα οποία είναι αιτιολογικά για την πρόκληση υπέρτασης και καρδιαγγειακών παθήσεων» (6).

Βιβλιογραφία
1. O’Donell MJ, Mente A, Rangarajan S, et al. Association of urinary sodium and potassium excretion with blood pressure. N Engl J Med 2014; 371:601-611.
2. O’Donell MJ, Mente A, Rangarajan S, et al. Urinaty sodium and patassium excretion, mortality, and cardiovascular events. N Engl J Med 2014; 371:612-623.
3. Oparil S. Low sodium intake: Cardiovascular health benefit or risk? N Engl J Med 2014; 371:677-679.
4. Lelong H, Galan P, Kesse-Guyot E, et al. Relationship Between Nutrition and Blood Pressure: A Cross-Sectional Analysis from the NutriNet-Santé Study, a French Web-based Cohort Study. American Journal of Hypertension, 2015, 28, 3, 362–371.
5. Newman T. High blood pressure: Sodium may not be the culprit. Medical News Today. April 25, 2017.
6. DiNicolantonio JJ, Mehta V, O’Keefe JH. Is salt a culprit or an innocent bystander in hypertension? A hypothesis challenging the ancient paradigm. The American Journal of Medicine. 2017, 130, 893-899.

Ο Μάριος Δημόπουλος γεννήθηκε το 1975 στον Πειραιά. Σπούδασε αρχικά φιλολογία με ειδικότητα στη γλωσσολογία στη Φιλοσοφική Σχολή του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Στη συνέχεια λόγω του ενδιαφέροντός του στις φυσικές και εναλλακτικές θεραπείες σπούδασε στο εξωτερικό διατροφολογία και φυσικοπαθητική (naturopathy). Έχει ειδικευθεί στη χρήση διατροφικών συμπληρωμάτων και εστιάζει την έρευνά του στην πρόληψη των ασθενειών με σωστή διατροφή, με χορήγηση βιταμινών, μετάλλων και αντιοξειδωτικών ουσιών υπό μορφή διατροφικών συμπληρωμάτων και με χορήγηση φαρμακευτικών φυτών και βοτάνων. Είναι καθηγητής διατροφολογίας στη σχολή Natural Health Science (Ελλάδα), όπου διδάσκει για τα διατροφικά συμπληρώματα σε φαρμακοποιούς, διαιτολόγους, διατροφολόγους και εναλλακτικούς θεραπευτές. Ο Μάριος Δημόπουλος έχει γράψει 36 βιβλία για θέματα υγείας. Εδώ το πλήρες βιογραφικό του.

Ποια είναι η κατάσταση των Ελλήνων εναλλακτικών θεραπευτών σήμερα;

Ως γνωστόν στην Ελλάδα, τα τελευταία χρόνια και ιδιαίτερα μετά την ψευτοπανδημία και τον υποχρεωτικό εμβολιασμό, υπάρχει μια στροφή του πληθυσμού προς τις εναλλακτικές θεραπευτικές τέχνες. Οι απλοί άνθρωποι, απεγνωσμένοι τώρα πια από την άσκηση της επίσημης Ιατρικής, στρέφονται κατά χιλιάδες προς τους εναλλακτικούς θεραπευτές. Οι εναλλακτικές θεραπευτικές τέχνες οι οποίες επιλέγονται από τους ασθενείς είναι, κατά σειρά συχνότητας, η Ομοιοπαθητική, ο Βελονισμός, η Βοτανοθεραπεία, η Διατροφή, η Μαλαξοθεραπεία (ρεφλεξολογία, shiatsu, κ.α.) και άλλες.

Και βέβαια τα αποτελέσματα είναι καλά και οι ασθενείς μένουν ευχαριστημένοι. Και αποδεικνύεται ότι οι εναλλακτικές θεραπευτικές τέχνες είναι πιο ασφαλείς και πιο αποτελεσματικές από την επίσημη δυτική Ιατρική, η οποία με τα φάρμακα, τις εγχειρήσεις και τα εμβόλιά της, προκαλεί πλήθος θανάτων. Χωρίς υπερβολή θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο σύγχρονος άνθρωπος στον Δυτικό κόσμο, τώρα πια πεθαίνει πιο συχνά από ιατρογενή αίτια παρά από φυσικά. Αυτοί που έχουν ελπίδες επιβίωσης το έχουν καταλάβει αυτό. Η ελπίδα στην Ιατρική βρίσκεται στην εναλλακτική Ιατρική και στους εναλλακτικούς θεραπευτές.

Η προσφορά των εναλλακτικών θεραπευτών σε μια δύσκολη στιγμή για την Ελλάδα (υπογεννητικότητα) και την ανθρωπότητα γενικότερα (μαζική εξόντωση πληθυσμού), είναι πολύ μεγάλη και σπουδαία, παρ’ όλα αυτά δεν έχουν καμία επαγγελματική κατοχύρωση και αναγνώριση. Παρά το γεγονός ότι τα δεδομένα στον χώρο της υγείας και της περίθαλψης έχουν αλλάξει άρδην τα τελευταία χρόνια, το νομοθετικό πλαίσιο παραμένει απαρχαιωμένο και προσκολλημένο στην εξυπηρέτηση γιατρών και φαρμακοβιομηχάνων.

Σε πρόσφατη ερώτηση στην Βουλή από βουλευτίνα και αξιέπαινη για αυτά που τόλμησε να πει, η αποστομωτική απάντηση του Υπουργού Υγείας για τους εναλλακτικούς θεραπευτές, είναι ότι αυτό είναι θέμα το οποίο αφορά το Κ.Ε.Σ.Υ.. και ότι «εγώ σαν Υπουργός Υγείας θα κάνω ότι μου πει το Κ.Ε.Σ.Υ.»

Το Κ.Ε.Σ.Υ. είναι το κεντρικό συμβούλιο Υγείας το οποίο αποτελείται από γιατρούς – εκπροσώπους συμφερόντων της φαρμακοβιομηχανίας. Δηλαδή από ανθρώπους αντιθέτων συμφερόντων με τους εναλλακτικούς θεραπευτές. Δηλαδή από εκείνους που έχουν κάθε λόγο να μην κατοχυρωθούν και αναγνωρισθούν οι εναλλακτικοί θεραπευτές. Αυτούς που εξαφάνισαν τους παραδοσιακούς Έλληνες θεραπευτές (με δικαστήρια, κ.α.) και ισοπέδωσαν την Παραδοσιακή Ελληνική Ιατρική. Μας ζητάει ο Υπουργός Υγείας λοιπόν να δεχθούμε ότι τα πρόβατα πρέπει να τα φυλάει ο λύκος.

Σαφώς εμείς οι εναλλακτικοί θεραπευτές στην Ελλάδα, δεν έχουμε να περιμένουμε τίποτε ούτε από το Κ.Ε.Σ.Υ. ούτε από το Υπουργείο Υγείας, ούτε από την Ελληνική Πολιτεία.

Πρέπει μονάχοι μας να βρούμε έναν τρόπο αυτοοργάνωσης, αυτοαναγνώρισης και αυτοκατοχύρωσης. Αλλά για να συμβεί κάτι τέτοιο πρέπει να ενωθούμε.

Και ποια είναι η κατάσταση των εναλλακτικών θεραπευτών ως προς την ενοποίηση και αυτοοργάνωση;

Η κατάσταση βέβαια ως προς την ενοποίηση και άρα την ενδυνάμωση της διεκδίκησης των δικαιωμάτων μας, είναι για γέλια και για κλάματα. Οι ομοιοπαθητικοί έχουν το δικό τους μαγαζί και ούτε θέλουν να γνωρίζουν τίποτα για όλους τους άλλους. Το ίδιο βέβαια ισχύει και για τους βελονιστές. Στην πραγματικότητα μέσα στους κόλπους των εναλλακτικών θεραπευτών όλοι είναι εναντίον όλων. Οι ομοιοπαθητικοί ενάντια στους βελονιστές. Οι βελονιστές γιατροί ενάντια στους βελονιστές μη γιατρούς. Μια ατέρμονη αντιπαλότητα και ένας εξωφρενικός ανταγωνισμός διέπει τις σχέσεις των εναλλακτικών θεραπευτών μεταξύ τους. Καμία πιθανότητα συνεννόησης, επικοινωνίας και ενδεχομένως συνεργασίας μεταξύ των εναλλακτικών θεραπευτών δεν διαφαίνεται ότι μπορεί να συμβεί. Παρ’ όλα αυτά όλους εμάς τους σκληρά ανταγωνιζόμενους εναλλακτικούς θεραπευτές, υπάρχουν πράγματα που μας συνδέουν και οπωσδήποτε πρέπει να τα εντοπίσουμε και ενδεχομένως να τα αξιοποιήσουμε. Πρώτα απ’ όλα μας συνδέει το γεγονός ότι έχουμε αναπτύξει μια απέχθεια απέναντι στο επίσημο ιατρικό σύστημα. Δεύτερον ότι προσπαθούμε να σταθούμε σαν επαγγελματίες και να επιβιώσουμε χρησιμοποιώντας άλλα θεραπευτικά εργαλεία πέρα απ’ αυτά που επιτρέπει το επίσημο ιατρικό σύστημα. Βοηθάμε συνήθως τους ασθενείς μας, οι οποίοι μας εμπιστεύονται και μας ακολουθούν, αλλά παρ’ όλα αυτά δεν παύουμε να είμαστε οι παρίες της ιατρικής σήμερα, περιθωριοποιημένοι σε μια ιδιότυπη κατάσταση νόμιμης παρανομίας.

Εκείνο όμως το οποίο είναι πιο σημαντικό απ’ όλα και από το οποίο δυστυχώς απέχουμε πολύ στο να το συνειδητοποιήσουμε, είναι το γεγονός ότι όλοι εμείς οι εναλλακτικοί θεραπευτές, είμαστε οι ζωντανοί συνεχιστές της ιατρικής παράδοσης των προγόνων μας, δηλαδή της Παραδοσιακής Ελληνικής Ιατρικής.

Μπορεί ν’ ασκούμε τον Βελονισμό ακολουθώντας την Παραδοσιακή Κινέζικη Ιατρική ή την Ayurveda ακολουθώντας την Παραδοσιακή Ινδική Ιατρική, παρ’ όλα αυτά δεν είμαστε οι συνεχιστές της Παραδοσιακής Κινέζικης ή Ινδικής Ιατρικής, αλλά οι συνεχιστές της Παραδοσιακής Ελληνικής Ιατρικής που για ιδιαίτερους ιστορικούς λόγους αντί να μάθουμε την Ιατρική του Ιπποκράτη, όταν αντιδράσαμε στο επίσημο ιατρικό σύστημα, μάθαμε Βελονισμό και Ayurveda. Αυτά όμως δεν μας καθιστούν Κινέζους ή Ινδούς. Ασκώντας την τέχνη της θεραπείας στην Ελλάδα και μιλώντας την Ελληνική γλώσσα, αναγκαστικά συμπορευόμαστε με τον Απόλλωνα, τον Ασκληπιό, τον Ιπποκράτη, τον Γαληνό, τον Αγάπιο, και όλους τους υπόλοιπους λαϊκούς θεραπευτές οι οποίοι κουβαλούν την κληρονομιά του Ιπποκράτη. Αυτή την ίδια κληρονομιά κουβαλάμε και όλοι εμείς οι Έλληνες εναλλακτικοί θεραπευτές, η ελπίδα της Ελλάδος και του κόσμου.

Και εμείς λοιπόν οι Έλληνες εναλλακτικοί θεραπευτές, το μοναδικό ελπιδοφόρο φως στη ζοφερή πραγματικότητα του επίσημου ιατρικού συστήματος, σπαρασσόμαστε από έριδες, αδελφοκτόνα μίση, ζηλοφθονία, χωριστικότητα. Ως πότε αδέλφια θα ακολουθούμε το πεπρωμένο της Ελλάδος, ως προς τον διχασμό και τον εμφύλιο πόλεμο;

Ενώ βρισκόμαστε στην ίδια όχθη, με αρχαίο καθοδηγητή τον Ιπποκράτη και απέναντι από το επίσημο ιατρικό σύστημα, δεν μπορούμε να δούμε ούτε την σύνδεσή μας με τον Ιπποκράτη, ούτε την ανάγκη της ενότητας μεταξύ μας.

Δύο θέματα λοιπόν νομίζω ότι πρέπει ν’ απασχολήσουν τους Έλληνες εναλλακτικούς θεραπευτές άμεσα:

1^ον: Η ανάγκη σύνδεσης με τον Ιπποκράτη και η ιστορική συνέχεια της Παραδοσιακής Ελληνικής Ιατρικής, με ενσαρκωτές τους σύγχρονους εναλλακτικούς θεραπευτές.

2^ον : Η ανάγκη ενότητας όλων όσων βρίσκονται στην ίδια όχθη γιατρών, μη γιατρών θεραπευτών, βελονιστών, ομοιοπαθητικών, ρεφλεξολόγων. Η ανάγκη παραμερισμού των διαφορών και η εστίαση σ’ αυτά που μας ενώνουν και όχι σ’ αυτά που μας χωρίζουν.

Ο Αλέξανδρος Τηλικίδης γεννήθηκε το 1966 στην Αθήνα. Αποφοίτησε απ' την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Πατρών το 1991. Πήρε τον τίτλο Ιατρικής ειδικότητας, ως φυσίατρος το 2001, απ' το Ασκληπιείο της Βούλας. Απ' το 1994 και ενώ βρισκόταν ήδη στην Κίνα με ετήσια κρατική υποτροφία, άρχισε να ασχολείται με τα Κινέζικα Βότανα. Την ίδια χρονιά άρχισε να διαβάζει τα Άπαντα του Ιπποκράτους και να μυείται μέσω της μελέτης αυτής, στην Αρχαία Ελληνική σκέψη. Το 1999 άρχισε να τα διδάσκει στην Ελλάδα, ενώ επίσης εξέδωσε το πρώτο του βιβλίο: "Η Βασική Θεωρία της Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής". Το 2011 εξέδωσε το δεύτερο του βιβλίο: "Ο ελληνικός βελονισμός". Το 2014 εξέδωσε το τέταρτό του βιβλίο: "Η βασική θεωρία της αρχαίας ελληνικής ιατρικής, μέρος Α". 

Όλοι όσοι είναι λιγότερο ή περισσότερο εξοικειωμένοι με τη βοήθεια που μπορούν να προσφέρουν τα ανθοϊάματα γνωρίζουν ότι για την επιτυχή εφαρμογή αυτής της μεθόδου απαραίτητη είναι η κατανόηση της φύσης των προβλημάτων που αντιμετωπίζει ο κάθε συγκεκριμένος άνθρωπος και η εξατομικευμένη επιλογή ανθοϊαμάτων έτσι ώστε αυτά να ανταποκρίνονται στα συγκεκριμένα προβλήματα την κάθε στιγμή. Με αυτό το δεδομένο, έχει νόημα να μιλάμε για κάποιους τυποποιημένους συνδυασμούς ανθοϊαμάτων που να ανταποκρίνονται σε συγκεκριμένους τύπους προβλημάτων;

Η απάντηση φαίνεται ότι είναι θετική με την αυστηρή προϋπόθεση ότι τα συγκινησιακά συστατικά στοιχεία ενός συγκεκριμένου προβλήματος έχουν κατανοηθεί επαρκώς.  Αντιμετωπίζουμε τότε ένα ‘σύμπλεγμα συναισθημάτων’ τα οποία, εάν ανακουφιστούν και μεταμορφωθούν μέσω των αντίστοιχων ιαμάτων, προκύπτουν οι επιθυμητές αλλαγές για τον οποιονδήποτε βρίσκεται στην αντίστοιχη θέση παρόλο που μπορεί να μην έχει προηγηθεί ατομική προσέγγιση. Ας πάρουμε το παράδειγμα του γνωστού σε πάρα πολλούς Rescue Remedy που είναι ο ανθοϊαματικός συνδυασμός που κατασκεύασε ο  ίδιος ο Dr. Edward Bach για καταστάσεις όπου επικρατεί φόβος και αναστάτωση ή γενικά για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Το Rescue Remedy αποτελούμενο από πέντε επί μέρους ανθοϊάματα, ανταποκρίνεται στο αίτημα για αντιμετώπιση του φόβου (Rock Rose), της υπερέντασης (Cherry Plum), της απώλειας της υπομονής και της ηρεμίας που προέρχεται από αυτήν (Impatiens), της τάσης για αποσύνδεση από την πραγματικότητα λόγω της ταραχής και του φόβου (Clematis) και του σοκ (Star of Bethlehem). Χωρίς να αποτελεί πανάκεια για κάθε είδος προβλήματος, ως γνωστόν, το Rescue Remedy παρέχει εξαιρετική βοήθεια αν χρησιμοποιηθεί στις καταστάσεις για τις οποίες όντως ενδείκνυται. Ο τρόπος επιλογής των ανθοϊαμάτων του Rescue Remedy από τον Dr. Bach παρέχει μια αφετηρία και ένα τρόπο σκέψης ως προς την κατανόηση και την ‘αποκωδικοποίηση’ των επιμέρους συγκινησιακών αναγκών που μπορεί να συνθέτουν ένα ψυχολογικό ή και ψυχοσωματικό σύνδρομο

Μέσα από πολύχρονη θεραπευτική χρήση ανθοϊαμάτων από πλευράς της γράφουσας, σε συνδυασμό με πληροφορίες από τους χώρους τόσο της ψυχοπαθολογίας όσο και διαφόρων ψυχοθεραπευτικών προσεγγίσεων, έχουν προκύψει αρκετές τέτοιες σύνθετες ‘εικόνες’ ή ‘μοτίβα’ (patterns) τα οποία μπορούν να αποδοθούν με όρους ανθοϊαματικών ιδιοτήτων και να καταστήσουν δυνατή την ‘τυποποιημένη’ (χωρίς δηλαδή απαραίτητα προσωπική αξιολόγηση) αντιμετώπισή τους, εξ ολοκλήρου ή εν μέρει. Η εμπειρία έχει δείξει μέχρι τώρα ότι στις περιπτώσεις ψυχοσωματικών ενοχλημάτων η τυποποίηση των ανθοϊαματικών αναγκών φαίνεται ευκολότερο να επιτευχθεί. Οι Κρίσεις Πανικού είναι ένα τέτοιο παράδειγμα, όπου η κατανόηση των ψυχολογικών αναγκών κατά τη διάρκεια της κρίσης κάνει εύκολο το να βοηθηθεί η κατάσταση με πολύ συγκεκριμένα, ίδια πάντα, ανθοϊάματα. Η περαιτέρω κατανόηση της κατάστασης  έχει οδηγήσει στον εμπλουτισμό του συγκεκριμένου συνδυασμού σε μια προσπάθεια να ανταποκριθούμε σε προβλήματα που η παρατήρηση αλλά και η συστημική ψυχοθεραπευτική εμπειρία έχουν επιβεβαιώσει ότι βρίσκονται στη βάση των ψυχοσωματικών προβλημάτων που συνιστούν τις κρίσεις πανικού. Ο εμπλουτισμός αυτός ολοκληρώνει τον συνδυασμό με τρόπο που όχι μόνον ανακουφίζονται μέχρις εξαλείψεως τα συμπτώματα αλλά και δεν ξαναεμφανίζονται στο μέλλον. Παράλληλα ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται σταδιακά τις αλλαγές που χρειάζονται στη ζωή του προκειμένου ο ψυχισμός του να ηρεμήσει και να ισορροπήσει ώστε να μην αναγκάζεται να ‘εκτονώνεται’ δυσλειτουργικά μέσα από ανάλογα προβλήματα.

Μια ανάλογη προσέγγιση μέσω της παρατήρησης και της αποκωδικοποίησης των  ψυχολογικών σχημάτων (patterns) μπορεί να οδηγήσει σε συνδυασμούς ανθοϊαμάτων για προβλήματα όπως πχ οι κοινοί πονοκέφαλοι (πονοκέφαλοι τάσεως), οι ημικρανίες (διαφορετικό pattern από τους κοινούς πονοκεφάλους), η δυσμηνόρροια (ο γνωστοί πόνοι περιόδου, οι οποίοι σημειωτέον δεν ταυτίζονται με το προεμμηνορρυσιακό σύνδρομο) κ.α. Η αϋπνία, είτε σαν δυσκολία επέλευσης του ύπνου (το ‘να μας πάρει ο ύπνος’) είτε διατήρησής του (το να ξυπνάμε τη νύχτα) είναι ένα άλλο πολύ συνηθισμένο πρόβλημα που μπορεί να αναλυθεί σε επιμέρους συγκινησιακές συνιστώσες: δυσκολία να αφεθεί κανείς ώστε να αποκοιμηθεί (Cherry Plum), ανησυχία και ανυπομονησία καθώς η ώρα περνά και ο ύπνος δεν έρχεται (Impatiens), σκέψεις που εμποδίζουν το νου να ηρεμήσει και να αποκοιμηθεί (White Chestnut). Η δράση των παραπάνω ανθοϊαμάτων ενισχύεται, όπως αποδεικνύεται, από τα αντίστοιχα αυστραλιανά Black Eyed Susan, Boronia, Crowea, καθώς και από το Fringed Violet για προστασία και ανακούφιση από τα διάφορα σοκ της καθημερινότητας και της ζωής. Η παρατηρούμενη σε όλο και περισσότερους ανθρώπους τάση νυκτερινών αφυπνίσεων με δυσκολία στο να ξανακοιμηθεί κανείς οδήγησε στην υπόθεση –που η διερεύνηση επιβεβαίωσε- ότι οι άνθρωποι στις περιπτώσεις αυτές διακατέχονται από ένα βαθύ άγχος και αγωνία ως προς τη ζωή στο παρόν και το μέλλον τους και επίσης από ένα βαθμό απελπισίας. Ανεξάρτητα του αν υπάρχουν αντικειμενικοί λόγοι για τα συναισθήματα αυτά, το υποσυνείδητο το βιώνει σαν δικαιολογημένα και αληθινά και επομένως χρειάζονται φροντίδα και ανακούφιση.  Γι’ αυτό το λόγο τα ανθοϊάματα Sweet Chestnut και Gorse παίρνουν και αυτά τη θέση τους στον συνδυασμό.

Ανάλογα μπορούμε να ενισχύσουμε με κατάλληλους σταθερούς συνδυασμούς πολύ ουσιαστικά τις συνήθεις ανάγκες πχ για αύξηση της αυτοπεποίθησης ή για βελτίωση της συγκέντρωσης και της προσοχής στο διάβασμα και τη μελέτη, για μείωση ή και απαλλαγή από την κόπωση, φυσική και ψυχολογική ή ακόμη και για μια γενική βελτίωση της διάθεσης στο βαθμό βέβαια που η τάση προς κακοδιαθεσία δεν συνιστά κατάθλιψη. Ένας ανθοϊαματικός συνδυασμός που περιέχει τα συχνότερα εμφανιζόμενα σήμερα είδη φόβων μπορεί επίσης να ανακουφίσει σε στατιστικά συνηθισμένες περιπτώσεις. 

Οι συγκεκριμένοι ανθοϊαματικοί συνδυασμοί έχουν αποδειχθεί χρήσιμοι στην μεγάλη πλειοψηφία των περιπτώσεων στις οποίες αντιστοιχούν. Όσο όμως μετατοπιζόμαστε από το πεδίο των τυπικών ψυχοσωματικών συμπτωμάτων προς αμιγώς ψυχολογικής φύσης προβλήματα τόσο λιγότερο φαίνεται να είμαστε σε θέση να καλύψουμε εξ ολοκλήρου τις ανάγκες με τυποποιημένους συνδυασμούς ενώ όλο και συχνότερα απαιτείται η προσωπική συνάντηση για δημιουργία εξατομικευμένων συνθέσεων και για μεθόδευση της περαιτέρω βοήθειας. Η περίπτωση της αϋπνίας που ήδη αναφέρθηκε μπορεί να αποτελέσει ένα παράδειγμα αυτής της πιθανής ανάγκης μετάβασης από την φόρμουλα προς την εξατομίκευση. Όπως έχει δείξει η θεραπευτική εμπειρία, η παραπάνω φόρμουλα ανταποκρίνεται ικανοποιητικά στις συνήθεις απαιτήσεις. Τι θα κάνουμε όμως με έναν άνθρωπο ο οποίος βιώνει έντονο πένθος και πόνο αποχωρισμού που του διαταράσσει τον ύπνο; Ή με κάποιον που αντιμετωπίζει αντικειμενικά πιεστικά οικονομικά προβλήματα; Ή τι θα κάνουμε με κάποιον που έχει τεράστιες δυσκολίες προκειμένου να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της ζωής του εξ αιτίες έλλειψης αυτοπεποίθησης, σύγχυσης ως προς τους στόχους και τις επιδιώξεις του, έλλειψης ρεαλισμού, αδυναμίας να οριοθετηθεί ως προς το περιβάλλον του και να ‘σταθεί στα πόδια του’ κλπ; Όλα τα παραπάνω προβλήματα και πάρα πολλά άλλα μπορεί να οδηγούν σε άγχος και αγωνία που επηρεάζει φυσικά τον ύπνο του ανθρώπου αυτού σε βαθμό που ο ανθοϊαματικός συνδυασμός για την αϋπνία, αν και βοηθητικός σε άλλοτε άλλο βαθμό, μπορεί να χρειάζεται να ενισχυθεί και με άλλα ανθοϊάματα και διεργασίες για να δώσει ένα πραγματικά ικανοποιητικό αποτέλεσμα.

Ανάλογα μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε συνδυασμούς (φόρμουλες) ανθοϊαμάτων που βοηθούν πχ στην κατανόηση και στην επικοινωνία ανάμεσα σε γονείς και στα παιδιά τους ή ανάμεσα σε ζευγάρια ή που ανακουφίζουν τα συνηθέστερα προβλήματα που εμφανίζονται σε ηλικιακές ομάδες όπως πχ οι ηλικιωμένοι κλπ. Σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις θα είναι καλό να έχουμε κατά νου ότι αν ο τυποποιημένος ανθοϊαματικός συνδυασμός δεν δώσει ένα πραγματικά ικανοποιητικό αποτέλεσμα εξαλείφοντας πρακτικά το πρόβλημα, θα είναι καλό να αναζητήσουμε την εξατομικευμένη μελέτη και αντιμετώπιση των προβλημάτων που υπάρχουν στην συγκεκριμένη περίπτωση.

Η Μαρίνα Αγγελή είναι ιατρός με ειδίκευση στην ψυχιατρική, εκπαίδευση στην Συστημική Ψυχοθεραπεία και πολυετή ενασχόληση με εναλλακτικές θεραπείες και κυρίως με τη μέθοδο των Ανθοϊαμάτων και τις θεραπευτικές εφαρμογές τους στην αντιμετώπιση ψυχολογικών προβλημάτων. Έχει γράψει πολλά άρθρα και εργασίες για τα Ανθοϊάματα καθώς και το βιβλίο 'Ανθοθεραπεία με τα Ιάματα Μπαχ'.

Κυκλοφόρησε το δεύτερο Ανοιξιάτικο τεύχος (121 Μάιος - Ιούνιος ) του περιοδικού Holistic Life με αρκετά αφιερώματα που μπορείτε να διαβάσετε νέες προσεγγίσεις και έρευνες από το χώρο της φυσικής (ολιστικής) ιατρικής, των εναλλακτικών και συμπληρωματικών θεραπειών & της διατροφής!

Η θεματολογία αυτού του τεύχους σε τίτλους: 
- Τι αποκαλύπτει η Κβαντική Θεωρία για την Ομοιοπαθητική (Tamás Bükki)
- Η εξέλιξη για το εμβόλιο AstraZeneca
- Η ανάγκη ενοποίησης των Ελλήνων Εναλλακτικών Θεραπευτών (Α. Τηλικίδης)
- Προσωπική Ανάπτυξη... εξ Ανατολής (Α. Καρούσος)
- Φυσικά συστατικά που θα ενισχύσουν την αντοχή σου (M. Wakeman)
- Ρεσβερατρόλη, από τις ελεύθερες ρίζες μέχρι το καρδιαγγειακό σύστημα (Oti Hellas)
- Ενίσχυση της εστίασης και της μνήμης (Pharma Trust)
- Κατακράτηση υγρών: εχθρός του σώματος! (Μ. Κόκκου)
- Κομποστοποίηση στην κουζίνα (Ιπποκράτεια Διαβίωση)
- Γιατί ξυπνάμε τα άγρια χαράματα; (Π. Κασαρτζιάν)
- Οιστρογόνα & υγεία του εντέρου (Μαρσέλ Πικ)
- Γιατί να πάρω βιταμίνη D; (Βen Brown ND)
- Τυποποιημένοι Ανθοϊαματικοί συνδυσαμοί (Μ. Αγγελή)
- Έξυπνα συμπληρώματα διατροφής (William Tyler)
- Κβαντική Βιοανάδραση: Βελτίωση του μεταβολισμού (Β. Αννίνου)
- Αντιμετωπίστε το τρίξιμο των δοντιών (Μ. Ρηγάτος)
- Οι τοξικές επιβαρύνσεις και η αντιμετώπισή τους (Κ. Μουγιάκου)
- Σύνδεση παραδοσιακής & σύγχρονης βοτανοθεραπείας (Κ. Λίτσα)
- Αλάτι & Υπέρταση: Η ανατροπή ενός μεγάλου ιατρικού μύθου (Μ. Δημόπουλος)

Ξεφυλλίστε το τεύχος 121

Μέχρι το επόμενο τεύχος να θυμάστε να αναζητάτε πάντα εναλλακτικές λύσεις σε προβλήματα που φαίνονται αδιέξοδα. 
www.holisticlife.gr | Facebook: holisticlifegr | Holistic life TV