Σύμφωνα με την Ασκληπιακή Ιατρική (Unani Tibb) της σχολής της Κω και των κλασικών Ελλήνων ιατροφιλοσόφων, η ασθένεια είναι μία διαταραχή της φύσας-πνεύμα-ζωτικής δύναμης που διέπει, κυβερνά και θεραπεύει το σώμα. Τι είναι όμως η φύσα-πνεύμα-ζωτική δύναμη;

«Το ανθρώπινο σώμα αλλά και των λοιπών όντων τρέφεται με τρία είδη τροφών: με τα φαγητά, τα ποτά και τα πνεύματα. Το πνεύμα όταν είναι μέσα στο σώμα λέγεται φύσα και όταν είναι έξω από το σώμα λέγεται αέρας» (Ιπποκράτης «Περί Φυσών» παρ.3). (Διαβάστε το προηγούμενο άρθρο του Holistic Life, τεύχος 127). 
Ο Ιπποκράτης με τη φράση του «φύσις νούσων ιητρός», υπονοεί ότι «η φύσις-φύσα είναι η μόνη και πραγματική δύναμη που θεραπεύει» και όχι ο ιατρός, καθώς εκείνος χρειάζεται να είναι απλά ο βοηθός της.
Η ζωτική αυτή δύναμη επειδή είναι λεπτοφυής ενέργεια, έχει την δυνατότητα να κινείται σε όλα τα επίπεδα της ανθρώπινης ύπαρξης, από το υλικό σώμα, στο συναισθηματικό σώμα και στο πνευματικό σώμα. Σύμφωνα με την Πυθαγορική και Πλατωνική θεωρία της τριμέρειας της ανθρώπινης ύπαρξης και της ψυχής έχουμε:
Α) Το Επιθυμητικό, είναι ταυτισμένο με το σώμα και αφορά τις σωματικές λειτουργίες. Συνδέεται με τις βασικές σωματικές επιθυμίες, (πείνα, δίψα, σεξουαλική έλξη κ.ά.) και τις άλλες σωματικές ανάγκες, καθώς και τα πάθη του σώματος.
Β) Το Θυμοειδές, είναι ταυτισμένο με τις συναισθηματικές λειτουργίες, το θάρρος, την ορμή και την αίσθηση της τιμής. Συνδέεται με τις βασικές συναισθηματικές λειτουργίες, τα πάθη (οργή, ζήλεια, αλαζονεία κ.ά.) και τις επιθυμίες που δημιουργούν αυτά.
Γ) Το Λογιστικό, είναι ταυτισμένο με τις λειτουργίες του νου, την λογική, την διάνοια και την σοφία. Συνδέεται με τις βασικές νοητικές λειτουργίες (μνήμη, γλώσσα, συγκέντρωση, βούληση, κατανόηση κ.ά.).

Σε αυτά τα τρία επίπεδα κατηγοριοποιείται συνολικά η ανθρώπινη ύπαρξη. Τα επίπεδα αυτά συνδέονται μεταξύ τους και αλληλεπιδρούν, καθώς ο οργανισμός αποτελεί μία ολότητα. Το καθένα από αυτά μπορεί να διαιρεθεί και ν’ αναλυθεί σε μικρότερα τμήματα, είτε βαθύτερα είτε πιο εξωτερικά.Έτσι ο οργανισμός μπορεί να χαρακτηριστεί ως ένα κρεμμύδι, όπου οι φλούδες του αποτελούν τα μέρη-επίπεδα, ή όπως η κούκλα ματριόσκα (μπαμπούσκα), όπου η μία κούκλα βρίσκεται διαδοχικά μέσα στην άλλη. Ας δούμε τα τρία αυτά επίπεδα λίγο πιο αναλυτικά:

1^ο επίπεδο - Σωματικό: Το σωματικό επίπεδο (αντιστοιχεί στο επιθυμητικό μέρος της ψυχής), έχει τη δική του διαβάθμιση απ’ τα πιο εξωτερικά μέρη στα πιο εσωτερικά. Ξεκινώντας απ’ το εξωτερικό μέρος του το δέρμα, διαδοχικά προχωράμε στους βλεννογόνους και στη λέμφο, στους ιστούς και στην περιτονία, στο αίμα, στα οστά, στα όργανα και τέλος στο νωτιαίο μυελό και στο νευρικό σύστημα.

2^ο επίπεδο Συναισθηματικό: Το συναισθηματικό επίπεδο (αντιστοιχεί στο θυμοειδές μέρος της ψυχής), έχει κι αυτό τη δική του διαβάθμιση. Στο εξωτερικό μέρος του έχουμε παθολογικά συναισθήματα όπως εύκολος εκνευρισμός και δυσαρέσκεια, μετά διαδοχικά προχωράμε σε άγχος-στρες, σε επιθετικότητα και ζήλεια, μετά σε κατάθλιψη, μετά σε φοβίες και σε μανία και τέλος σε τάσεις αυτοκτονίας.

3^ο επίπεδο Νοητικό: Το νοητικό επίπεδο (αντιστοιχεί στο λογιστικό μέρος της ψυχής) εμφανίζει την δική του παθολογία, όπως αρχικά έλλειψη συγκέντρωσης, μετά διαδοχικά διαταραχή μνήμης, μετά παθήσεις του νευρικού συστήματος (παραισθήσεις και οράματα), σύγχυση ταυτότητας, μετά επιληψία και παράλυση, μετά παθήσεις τύπου Parkinson και Alzheimer και φθάνουμε στο τελευταίο στάδιο στην άνοια.

Το ανθρώπινο σώμα
Η ανθρώπινη οντότητα στην υλική σφαίρα ξεκινά να ζει και να αναπτύσσεται ως ένα είδος κυττάρων μικρού αριθμού, όπου πολλαπλασιάζονται σ’ ένα τεράστιο αριθμό τριών διαφορετικών ειδών κυττάρων, μέσα απ’ την διαδικασία της μίτωσης. Έτσι αναπτύσσεται και δημιουργείται το ανθρώπινο σώμα. Τα κύτταρα αυτά δημιουργούν τρία διαφορετικά επίπεδα: Το εκτόδερμα, το μεσόδερμα και το ενδόδερμα.
Τα επίπεδα αυτά περιπλέκονται μεταξύ τους και το ένα αντανακλά την παθολογία στο άλλο, καθώς το εξώδερμα καταλήγει να σχηματίζει το δέρμα και το νευρικό σύστημα, το μεσόδερμα σχηματίζει τα οστά και τον μυϊκό ιστό και το ενδόδερμα σχηματίζει τους ιστούς των εσωτερικών οργάνων. 
Η ασθένεια ως αίτιο, μπορεί να πλήξει τον οργανισμό και στα τρία επίπεδα της ύπαρξης. Η ευφυής Ζωτική Δύναμη για την προστασία της ανθρώπινης ύπαρξης, θα προσπαθήσει να μεταφέρει την ασθένεια σε όσο πιο εξωτερικά επίπεδα του οργανισμού μπορεί και κυρίως στο σώμα (σωματοποίηση της ασθένειας). Σε όλους μας έχει συμβεί, όταν κάποτε κάποιος μας πρόσβαλλε ή μας επιτέθηκε λεκτικά, σε λίγες ώρες να έχουμε πονοκέφαλο ή στομαχόπονο.
Εκεί στο σώμα θα δοθεί «η μάχη της θεραπείας», με σκοπό να εξαλειφθεί το πρωταρχικό αίτιο, όπου εδώ ήταν η επίθεση σε συναισθηματικό επίπεδο. Όμως όσο πιο βαθιά προς τα στρώματα του οργανισμού κινηθεί η ασθένεια, τόσο πιο έντονη επιδείνωση της υγείας έχουμε.
Για παράδειγμα, δερματοπάθεια όπου μετά από φαρμακευτική θεραπεία εξαφανίζεται, καταλήγει σε κάποιο χρονικό διάστημα να εμφανιστεί ιγμορίτιδα. Εδώ η ασθένεια κινείται από έξω προς τα μέσα, δηλαδή απ’ το δέρμα προς τους βλεννογόνους.

Οι Έλληνες Ασκληπιάδες ιατροφιλόσοφοι, γνωρίζοντας αυτές τις αναλογίες, χρησιμοποιούσαν μεθόδους θεραπείας βοηθώντας την φύσα-ζωτική δύναμη να εξωτερικεύσει την ασθένεια, βοηθώντας την στην διαδικασία της ίασης με τους εξής δύο τρόπους:

Α) Ενισχύοντας τα συμπτώματα (μέθοδος των ομοίων).
Β) Καθαρίζοντας τις υπερβολές, ή συμπληρώνοντας τις ελλείψεις (μέθοδος των αντιθέτων).

Για κανένα λόγο δεν δημιουργούσαν καταστολή των συμπτωμάτων, όπως δηλαδή γίνεται σήμερα απ’ την Αλλοπαθητική Ιατρική:

«Ο πυρετός που προκαλείται από το φλέγμα, άλλοτε δημιουργείται και θεραπεύεται από τα όμοια και άλλοτε από τα αντίθετα αυτών που τον προκάλεσαν… Και με τους δύο αυτούς τρόπους που είναι διαφορετικοί μεταξύ τους, ο άρρωστος γίνεται απολύτως καλά.» (Ιπποκράτης «Περί Τόπων των Κατά Άνθρωπον» παρ. 42)

Επομένως, η ασθένεια (διαταραχή της φύσας-ζωτικής δύναμης) αν αρχικά εμφανιστεί στο εξωτερικό επίπεδο του οργανισμού στο σώμα και μάλιστα στο δέρμα και κατασταλεί, τότε θα κινηθεί σε πιο εσωτερικά επίπεδα του σώματος, απ’ το δέρμα προς τους βλεννογόνους. Αν η καταστολή συνεχιστεί σε ένα ανάλογο χρονικό διάστημα θα εισχωρήσει ακόμη βαθύτερα, σε αίμα, οστά και όργανα, όπου μπορεί να φθάσει ακόμη και στο νευρικό σύστημα.
Ταυτόχρονα το συναισθηματικό σώμα θα υποστεί παθολογικά συμπτώματα και αν αυτή η πορεία συνεχιστεί θα βλαφτεί και το νοητικό σώμα, με τα αντίστοιχα συμπτώματα που προαναφέρθηκαν. Αυτή είναι η πορεία προς την ασθένεια, την πρόωρη γήρανση και στον θάνατο, καθώς η σύγχρονη επιστήμη εξακολουθεί να αγνοεί τις γνώσεις της Ασκληπιακής Ιατρικής και την Ελληνική Φιλοσοφία.

Η προστασία και η ενίσχυση της εγκεφαλικής λειτουργίας αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα υγείας καθώς η απώλεια μνήμης, η γνωστική κόπωση και οι εκφυλιστικές ασθένειες, όπως η νόσος Alzheimer, αποτελούν αυξανόμενες προκλήσεις. Τόσο η σύγχρονη επιστήμη όσο και η παραδοσιακή ιατρική συμφωνούν στη σημασία της διατροφής και των φυσικών βοτανικών σκευασμάτων  για τη διατήρηση της εγκεφαλικής υγείας και της μακροζωίας.

Εγκέφαλος & γήρανση
Η φυσιολογική γήρανση συνοδεύεται από μείωση της νευροπλαστικότητας, οξειδωτικό στρες και φλεγμονώδεις διεργασίες που οδηγούν σταδιακά σε φθορά των νευρώνων. Ωστόσο, ολοένα και περισσότερα ερευνητικά δεδομένα αποδεικνύουν ότι η πορεία αυτή μπορεί να επιβραδυνθεί ή ακόμα και να αναστραφεί σε κάποιο βαθμό, μέσω φυσικών παρεμβάσεων όπως η κατανάλωση φυτικών εκχυλισμάτων και πολυακόρεστων λιπαρών οξέων.

Τα πολύτιμα βότανα της Ayurveda
Η αρχαία ιατρική παράδοση της Ινδίας, η Ayurveda, έχει εδώ και αιώνες αναγνωρίσει τη σημασία της υγείας του εγκεφάλου και έχει αναπτύξει ένα βοτανικών συνταγών που ενισχύουν τη νοητική λειτουργία. Ανάμεσα στα βότανα που χρησιμοποιεί, τα Tulsi, Brahmi και Ashwagandha έχουν κερδίσει σημαντική θέση και στη σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία.

1. Brahmi (Bacopa monnieri): Το βότανο της μνήμης
   Το Brahmi είναι ίσως το πιο διαδεδομένο φυτό της Ayurveda για τη βελτίωση της μνήμης, της συγκέντρωσης και της ικανότητας της μάθησης. Δρα ενισχύοντας τη σύνδεση μεταξύ των νευρικών κυττάρων, ενώ ταυτόχρονα παρέχει αντιοξειδωτική προστασία. Μελέτες έχουν δείξει ότι η λήψη εκχυλίσματος Brahmi για διάστημα 8-12 εβδομάδων μπορεί να βελτιώσει τη γνωστική απόδοση σε ενήλικες αλλά και σε ηλικιωμένους, μειώνοντας ταυτόχρονα τα επίπεδα άγχους και κόπωσης.

2. Ashwagandha (Withania somnifera): Το ρίζωμα της ανθεκτικότητας
   Η Ashwagandha δρα ως προσαρμογόνο, βοηθώντας τον οργανισμό να προσαρμοστεί στο στρες. Μειώνει τα επίπεδα της κορτιζόλης και προστατεύει τα νευρικά κύτταρα από τη φλεγμονή και την οξειδωτική βλάβη. Η τακτική της χρήση έχει συσχετιστεί με βελτιωμένη μνήμη, συγκέντρωση και ανθεκτικότητα στην ψυχική κόπωση. Κλινικές μελέτες έχουν τεκμηριώσει την αποτελεσματικότητά της σε περιπτώσεις ήπιας γνωστικής έκπτωσης, καθώς και στη γενική βελτίωση της εγκεφαλικής απόδοσης σε αγχώδεις ασθενείς.

3. Tulsi (Ocimum sanctum): Η ιερή βασίλισσα των βοτάνων 
   Το Tulsi, γνωστό και ως "Ιερός Βασιλικός", είναι ένα εξαιρετικό βότανο για την πνευματική διαύγεια και τη συναισθηματική ισορροπία. Οι αντιοξειδωτικές του ιδιότητες, σε συνδυασμό με την αγχολυτική του δράση, βοηθούν στην αποκατάσταση της εγκεφαλικής ομοιόστασης και στη μείωση του στρες που σχετίζεται με την επιτάχυνση της γήρανσης. Μελέτες επιβεβαιώνουν τη θετική επίδραση του Tulsi στην εγρήγορση, στη συγκέντρωση και στη διάθεση, ιδιαίτερα σε άτομα που βιώνουν χρόνια κόπωση ή άγχος.

Ωμέγα-3 λιπαρά οξέα: Τροφή για τον εγκέφαλο
Τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, ειδικά το DHA (δοκοσαεξανοϊκό οξύ) και το EPA (εικοσαπεντανοϊκό οξύ), αποτελούν βασικά δομικά συστατικά των κυτταρικών μεμβρανών στον εγκέφαλο. Παίζουν σημαντικό ρόλο στις νευρικές συνάψεις, την επικοινωνία των νευρώνων, την αντιφλεγμονώδη προστασία και τη νευρογένεση.
Η ανεπαρκής πρόσληψή τους σχετίζεται με γνωστική έκπτωση και αυξημένο κίνδυνο άνοιας. Αντίθετα, η καθημερινή κατανάλωση ωμέγα-3 μέσω λιπαρών ψαριών ή συμπληρωμάτων διατροφής έχει αποδειχθεί ότι βελτιώνει τη μνήμη, μειώνει τη φλεγμονή και προστατεύει τον εγκέφαλο από εκφυλιστικές νόσους.
Μια μετα-ανάλυση του 2020 απέδειξε ότι η λήψη DHA σχετίζεται με καλύτερη γνωστική λειτουργία σε ενήλικες άνω των 60 ετών, ενώ ο συνδυασμός EPA/DHA φαίνεται να μειώνει τα συμπτώματα ήπιας κατάθλιψης.

Ολιστική προσέγγιση στην εγκεφαλική υγεία
Η ενίσχυση της νοητικής λειτουργίας και η επιβράδυνση της γήρανσης του εγκεφάλου δεν είναι μόνο θέμα πρόληψης ασθενειών, είναι ζήτημα ποιότητας ζωής. Η Ayurveda προσφέρει φυσικά, ασφαλή και επιστημονικά τεκμηριωμένα μέσα για την τόνωση της νοητικής απόδοσης, ενώ η σύγχρονη διατροφική επιστήμη αναγνωρίζει τη σημασία των ωμέγα-3 για την πνευματική μακροζωία.
Ο συνδυασμός των δύο προσεγγίσεων μπορεί να αποτελέσει κλειδί για μια ζωή με διαύγεια, ενεργητικότητα και πνευματική ισορροπία, ακόμη και σε προχωρημένη ηλικία.

Βιβλιογραφικές αναφορές

1. The Relationship of Omega-3 Fatty Acids with Dementia and Cognitive Decline: Evidence from Prospective Cohort Studies of Supplementation, Dietary Intake, and Blood Markers. Am J Clin Nutr. 2023 Jun;117(6):1096-1109.
2. Cognitive efficacy of omega‑3 fatty acids in Alzheimer's disease: A systematic review and meta‑analysis, Biomedical Reports, 2025
3. Efficacy of an Extract of Ocimum tenuiflorum (OciBest) in the Management of General Stress: A Double-Blind, Placebo-Controlled Study, Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 2012, 894509, 7 pages, 2012.
4. Efficacy and Safety of Ashwagandha Root Extract in Improving Memory and Cognitive Functions. J Diet Suppl, 14(6):599–612.
5. Effect of Bacopa monnieri Extract on Memory and Cognitive Skills in Adult Humans: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Study. J Psychiatry Cogn Behav 8: 168.
6. Ocimum sanctum in the treatment of General Stress Syndrome. Evid Based Complement Alternat Med, 2012:894509.

Χάνετε τα μαλλιά σας;  Φταίει ένα μόριο που μάλλον δεν έχετε ακούσει ποτέ. Το μόριο, MCL-1, συμβάλλει στη διατήρηση των μαλλιών μας. Αλλά αν το χάσετε, χάνετε τα μαλλιά σας, λένε οι επιστήμονες της Ιατρικής Σχολής Duke-NUS στη Σιγκαπούρη.
Σε πειράματα με ποντίκια, οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι υπάρχει σύνδεση μεταξύ του MCL-1 και της πρωτεΐνης p53, γνωστής και ως «φύλακα του γονιδιώματος». Οι πρωτεΐνη p53 καταστέλλει την ανάπτυξη του καρκίνου ρυθμίζοντας και πυροδοτώντας την απόπτωση, δηλαδή τον κυτταρικό θάνατο.
Υπάρχει μια κρίσιμη ισορροπία μεταξύ των δύο πρωτεϊνών, και ενώ είναι πολύ νωρίς, οι ερευνητές λένε ότι η μία θα μπορούσε να αναγεννήσει την άλλη: με άλλα λόγια, εκμεταλλευτείτε τις πρωτεΐνες p53 για να ενθαρρύνετε περισσότερες πρωτεΐνες MCL-1, και τα μαλλιά αρχίζουν να ξαναφυτρώνουν.

Πηγή: Nature Communications, 2025; 16: 2829

Η διαλειμματική νηστεία -όπου τρώτε πολύ λιγότερες θερμίδες μερικές ημέρες την εβδομάδα- μπορεί να οδεύει προς το τέλος. Αντ' αυτού, η νέα σχολή σκέψης για τη διατροφή και την απώλεια βάρους είναι πολύ πιο απλή: απλά μειώστε τους υδατάνθρακες.
Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Σάρεϊ δοκίμασαν τρεις τύπους διατροφής σε μια ομάδα εθελοντών που ήταν παχύσαρκοι ή υπέρβαροι. Είτε έτρωγαν μια κανονική δίαιτα υδατανθράκων, είτε μια δίαιτα χαμηλών υδατανθράκων με ισορροπημένη πρόσληψη θερμίδων, είτε μια δίαιτα χαμηλών υδατανθράκων με σημαντικό περιορισμό θερμίδων.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι και οι δύο δίαιτες χαμηλών υδατανθράκων, ανεξάρτητα από τη μείωση των θερμίδων, οδήγησαν σε βελτιώσεις στους μεταβολικούς δείκτες των συμμετεχόντων οι οποίοι μπορούσαν τώρα να επεξεργαστούν καλύτερα ένα γεύμα με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά, συμπεριλαμβανομένων των μειωμένων επιπέδων τριγλυκεριδίων, ενός τύπου λίπους στο αίμα που μπορεί να οδηγήσει σε καρδιακές παθήσεις, και της καύσης λίπους για ενέργεια.
Αυτές οι αλλαγές παρατηρήθηκαν σε μία μόνο ημέρα. Παρόλο που οι συμμετέχοντες δήλωσαν ότι ένιωθαν πιο πεινασμένοι τις ημέρες με χαμηλή περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες, δεν αισθάνθηκαν ότι έπρεπε να τρώνε περισσότερες θερμίδες για να αντισταθμίσουν.

Ο Δρ Άνταμ Κόλινς, ένας από τους ερευνητές, δήλωσε: «Διαπιστώσαμε ότι με τον απλό περιορισμό των υδατανθράκων, χωρίς να υποστούμε ακραίο περιορισμό των θερμίδων, μπορούμε να αποκομίσουμε τις μεταβολικές επιδράσεις που σχετίζονται με τη βραχυπρόθεσμη νηστεία. Αυτό δείχνει ότι η περιοδική μείωση της πρόσληψης υδατανθράκων θα μπορούσε να είναι ένας πιο προσιτός και βιώσιμος τρόπος για τους ανθρώπους να διαχειριστούν και να βελτιώσουν τη μεταβολική τους υγεία».
Θα μπορούσε επίσης να είναι ο καλύτερος τρόπος για την αντιμετώπιση του διαβήτη τύπου 2, των καρδιακών παθήσεων και της παχυσαρκίας, υποστηρίζουν οι ερευνητές.

Πηγή: European Journal of Nutrition, 2025; 64 (3) DOI: 10.1007/s00394-025-03646-5