Είτε το συνειδητοποιούμε είτε όχι, πληττόμαστε σχεδόν καθημερινά πλέον από γεγονότα και βιώματα που μας διαταράσσουν και δημιουργούν ανησυχία, σύγχυση ή και φόβο μέσα μας και γύρω μας. Ανάμεικτα με αυτά, προσλαμβάνουμε επίσης εικόνες και μηνύματα που μιλούν για πρόοδο –κυρίως μέσω της τεχνολογίας- , εξέλιξη, ξεγνοιασιά και αισιοδοξία. Αυτά τα αλληλοσυγκρουόμενα μηνύματα που φαινομενικά ομογενοποιούνται σε μια ενιαία, ‘συνηθισμένη’ πραγματικότητα, έχουν μια συγκεχυμένη και μάλλον όχι θετική ούτε καθησυχαστική επίπτωση στους περισσότερους ανθρώπους.

Το κλίμα, όποιοι και αν είναι οι λόγοι για τους οποίους συμβαίνει αυτό, μεταβάλλεται προς μια κατεύθυνση απρόβλεπτη και ως φαίνεται, γεμάτη κινδύνους. Αυτό το βλέπει, το νοιώθει και το αντιλαμβάνεται ο καθένας πλέον. Η Φύση, η μάνα-αγκαλιά που συντηρούσε και περιέβαλλε πάντα σαν δεδομένη φυσική σταθερά την ανθρώπινη ύπαρξη και δράση –στις όποιες, καλές ή κακές, θεσπέσιες ή φρικαλέες στιγμές της- τώρα αρχίζει να αποδεικνύεται όλο και πιο απρόβλεπτη, ευεπηρέαστη και τελικά απροστάτευτη. Η τεχνολογία ανατρέπει με ταχύ ρυθμό όλα όσα γνωρίζαμε μέχρι πρόσφατα ως δεδομένα και ανακαλύπτουμε τον εαυτό μας όλο και περισσότερο εξαρτημένο από αυτήν με τρόπους που δεν μπορούμε όχι μόνον να ελέγξουμε αλλά ούτε καν να αντιληφθούμε. Πόλεμοι ανακοινώνονται ή προετοιμάζονται, νέα άγνωστα όπλα χρησιμοποιούνται. Νέοι κίνδυνοι για την υγεία και νέες, εξαιρετικά παρεμβατικές και με άγνωστες πιθανές συνέπειες ιατρικές μέθοδοι αντιμετώπισής τους προτείνονται ή και επιβάλλονται. Το περιβάλλον, είτε το νοιώθουμε συνειδητά είτε όχι, μεταβάλλεται και τα σώματά μας βιώνουν επακριβώς τις αλλαγές αυτές, ανεξάρτητα του τι διακρίνει και συνειδητοποιεί ο νους μας. Και θα μπορούσαμε βέβαια να απαριθμήσουμε πολλά ακόμη.

Μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο, δεν θα πρέπει να περιμένουμε από τον εαυτό μας να παραμένει ανεπηρέαστος και ‘ήρεμος’ ούτε φυσικά να του καταλογίζουμε ‘έλλειψη ψυχραιμίας και αισιοδοξίας’ και να τον κατηγορούμε γι’ αυτό. Όσο και αν η πίστη, η αισιοδοξία και η θετική σκέψη είναι απαραίτητες, άλλο τόσο είναι αληθινό το ότι οι ευαίσθητες όψεις του ψυχισμού μας χρειάζονται κατανόηση, φροντίδα και στήριξη, όχι για να ‘εξαλείψουν’ τις επιπτώσεις της πραγματικότητας –ούτε γίνεται ούτε και θα ήταν καν επιθυμητή μια τέτοια ‘αναισθητοποίηση’ - αλλά για να μας προστατεύουν και να μας γαληνεύουν προκειμένου να αντεπεξέλθουμε στις συνθήκες της ζωής. Είναι πολύ βασικό το να δημιουργήσουμε μια σχέση κατανόησης, σεβασμού και εμπιστοσύνης με τον υποσυνείδητο εαυτό μας, με το ευάλωτο κομμάτι μας, που δέχεται, υφίσταται, υπομένει και αφομοιώνει τα βιώματά μας. Αποτελεί την εσωτερική μας πραγματικότητα, ένα πολύ βασικό στοιχείο της αλήθειας μας και μια απαραίτητη πυξίδα στο δρόμο για την ψυχική και σωματική μας ευεξία, γνώση και ποιότητα ζωής. Είναι όχι απλά καλό αλλά και απαραίτητο να αφουγκραζόμαστε το ψυχικό επίπεδο, να προσπαθούμε να ανταποκρινόμαστε στις ανάγκες του, να απαλύνουμε τους πόνους του και να του επιτρέπουμε να μας αποκαλύπτει το δρόμο μέσα από τον οποίο ούτως ή άλλως πορεύεται η αυθεντική προσωπική μας εμπειρία.

Ως προς τα ανθοϊάματα, ανάμεσα σε εκείνα που καλούνται να υποστηρίξουν τις ευρείες ανάγκες για μια γενικής φύσης ψυχραιμία και γαλήνη σε συνθήκες αναστάτωσης, είναι κατ’ αρχήν αυτά που περιέχονται στη γνωστή σύσταση Rescue Remedy του Dr. Bach, στο γνωστό σύνθετο ανθοΐαμα για καταστάσεις πρώτης ανάγκης: Rock Rose για τον τρόμο, Star of Bethlehem για το σοκ, Cherry Plum για την υπερένταση που φτάνει στα όρια απώλειας του ελέγχου, Clematis για την ικανότητα να παραμένουμε παρόντες και σε επαφή με την πραγματικότητα όταν ζούμε καταστάσεις που βιώνουμε σαν απειλή, Impatiens για να έχουμε την γαλήνη και την ψυχραιμία που δίνει η υπομονή και η ικανότητα διαχείρισης του χρόνου.

Στον συνδυασμό Yarrow Environmental Solution (YES) της FES, σε μια βάση θαλασσινού άλατος και βάμματος των φυτών Αχιλλέα (Achillea millefolium, Yarrow) και Εχινάτσια (Echinacea purpurea), περιέχονται τα ανθοϊάματα από τα λουλούδια της Αχιλλέας (Achillea Millefolium) - λευκά (Yarrow), ροζ (Pink Yarrow) και κίτρινα (Golden Yarrow) - για την προστασία και ενίσχυση των διαφορετικών επιπέδων του ανθρώπινου ενεργειακού πεδίου, της Εχινάτσιας (Echinacea purpurea) για την αποκατάσταση και την ενίσχυση της εσωτερικής του συνοχής, και της Άρνικας (Arnica mollis) για την επούλωση των ψυχικών τραυμάτων και πληγών.

Ας αναφερθούμε επίσης στον γνωστό, δυνατό συνδυασμό ιαμάτων ‘πρώτης ανάγκης’ Emergency Essence από την συλλογή Australian Bush Flower Essences, στον εξαιρετικό συνδυασμό Immediate Relief των Living Tree Orchids, στο Crisis Rescue (το Bach Rescue Remedy εμπλουτισμένο με Arnica και Echinacea της FES) ίαμα πρώτης ανάγκης της ‘Ανθρώπου Φύσις’ κ.α.

Είναι ίσως χρήσιμο για τους περισσότερους το να χρησιμοποιούν, ίσως και συστηματικά στη διάρκεια της ημέρας ή τουλάχιστον το βράδυ πριν τον ύπνο, αυτούς ή ανάλογους συνδυασμούς για ηρεμία και διατήρηση ενός αισθήματος ασφάλειας μέσα στην ψυχικά ή και υλικά διαταραγμένη πραγματικότητα που ζούμε.

Ας σκεφθούμε ακόμη τα ανθοϊάματα της FES California Valerian, για όλες τις περιπτώσεις που η αγωνία για το παρόν και το μέλλον αφορά στα προσωπικά μας προβλήματα επιβίωσης και στην δυνατότητά μας να αντεπεξέλθουμε σ’ αυτά, και Scotch Broom αν η αγωνία σχετίζεται με την τύχη του κόσμου και του πλανήτη.

Η Μαρίνα Αγγελή είναι ιατρός με ειδίκευση στην ψυχιατρική, εκπαίδευση στην Συστημική Ψυχοθεραπεία και πολυετή ενασχόληση με εναλλακτικές θεραπείες και κυρίως με τη μέθοδο των Ανθοϊαμάτων και τις θεραπευτικές εφαρμογές τους στην αντιμετώπιση ψυχολογικών προβλημάτων. Έχει γράψει πολλά άρθρα και εργασίες για τα Ανθοϊάματα καθώς και το βιβλίο 'Ανθοθεραπεία με τα Ιάματα Μπαχ'. 

Οι νέοι άνθρωποι, πολύ περισσότερο από τις άλλες ηλικίες, έχουν την ανάγκη να συναναστρέφονται μεταξύ τους, να βιώσουν οικειότητα και να ερωτευτούν. Συγχρόνως, η εποχή μας είναι μια εποχή μεταβατική ως προς πολλά πράγματα, μεταξύ αυτών και ως προς τις συμπεριφορές και τον τρόπο εκδήλωσης των αναγκών των νεαρών ηλικιών. Ακόμη και αν δεν τίθεται θέμα προσδιορισμού της ταυτότητας του φύλου, όπως γίνεται με έναν ασυνήθιστα μεγάλο αριθμό νέων παιδιών σήμερα, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι μέχρι πρότινος ‘αποδεκτές’ και ‘κατάλληλες’ συμπεριφορές στις σχέσεις των νέων μεταξύ τους έχουν αμφισβητηθεί, κάνοντας πολλούς να αισθάνονται αμήχανοι και ανασφαλείς, με αποτέλεσμα να δυσλειτουργούν ή να ‘επιλέγουν’ να μένουν συχνά μόνοι. Τα νέα κορίτσια εμφανίζονται συχνά στα μάτια των αγοριών εξαιρετικά δυναμικά, επικριτικά και απορριπτικά προς το άλλο φύλο και εντελώς ‘αυτάρκη’ απέναντι σ’ αυτούς. Αυτό βέβαια πολύ συχνά είναι απλά μια περσόνα, μια ψευδαίσθηση που ούτε το ίδιο το άτομο που την εκφράζει συνειδητοποιεί. Είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς τα πραγματικά συναισθήματα και τις πραγματικές επιθυμίες κάτω από το προσωπείο μιας επιθετικής αυτάρκειας και ενός αγέρωχου ναρκισσισμού που καλλιεργεί η εποχή. Πολύ περισσότερο δύσκολο είναι το να διαφανεί ο φόβος και το άγχος που προκαλεί σε πολλές –και η αμηχανία και η ενοχή που προκαλεί σε πολλούς- η βία που τόσο συχνά πλέον εκδηλώνεται και ανακυκλώνεται στις ειδήσεις και τις ενημερώσεις γύρω από αυτά τα θέματα και που πλήττει άμεσα το αίσθημα και την αντίληψης της κοινωνικής ταυτότητας του φύλου και τις συνδεόμενες με αυτό συμπεριφορές. Το αίσθημα ασφάλειας, η αναγκαία αυτοπεποίθηση και η εμπιστοσύνη ανάμεσα στα νεαρά αγόρια και τα κορίτσια δοκιμάζεται, συχνά δυστυχώς χωρίς αυτό να συνειδητοποιείται, άρα και χωρίς το άτομο να μπορεί να δώσει στον εαυτό του τη δυνατότητα να βοηθηθεί.

Ας επιχειρήσουμε μια σύντομη και δειγματοληπτική αναφορά σε ανθοϊάματα που μπορούν να δράσουν υποστηρικτικά ως προς την ψυχολογία των νέων (και βέβαια οποιουδήποτε άλλου χρειάζεται) ως προς τα θέματα αυτά. Το κορίτσι μπορεί λοιπόν, συνειδητά ή κατά βάθος, να αντιμετωπίζει με καχυποψία τα αγόρια που προσπαθούν να την πλησιάσουν, φοβούμενη βία από πλευράς τους ή άλλες άσχημες συμπεριφορές. Ανάλογα τα αγόρια κατά βάθος φοβούνται τις σύγχρονες κοπέλες, ότι θα τους εξευτελίσουν και θα τους αποδείξουν ανάξιους και ανίκανους, θα τους απορρίψουν και θα τους εκθέσουν στο κοινωνικό περιβάλλον τους και στους συνομήλικούς τους. Και στις δύο περιπτώσεις έχουμε φόβο και έλλειψη εμπιστοσύνης απέναντι στον άλλον, κάτι που καθιστά την επικοινωνία επιφανειακή, αμυντική-επιθετική, ανταγωνιστική και δυσάρεστη. Το γνωστό ανθοΐαμα Bach Holly έχει ασφαλώς θέση εδώ, όπως επίσης και το εξαιρετικό για την έλλειψη εμπιστοσύνης που προέρχεται από φόβο για τους άλλους FES Green Rose, αλλά και το Australian Bush Mountain Devil.

Γνωρίζουμε βέβαια ότι υπάρχουν φορές που ο φόβος της βίας αποδεικνύεται δυστυχώς δικαιολογημένος. Το FES Black Cohosh θα οπλίσει το άτομο με αφοβία και μεγάλο κουράγιο ώστε να αντιμετωπίσει τη βία χωρίς να γίνει θύμα της.

Το αυθόρμητο αίσθημα της αγάπης, που έχει την τάση να φροντίζει τους άλλους με στοργή και νοιάξιμο, κλασσικό ‘μητρικό’ χαρακτηριστικό της γυναικείας ιδιοσυγκρασίας αλλά και γενικότερα βασικό στοιχείο της ανθρώπινης συμπεριφοράς που προάγει την οικειότητα και την θετική επαφή, φαίνεται να δοκιμάζεται αυτή την εποχή και –στο βαθμό που δεν αφορά αποκλειστικά τη συμπεριφορά προς τα παιδιά- να θεωρείται ίσως ‘ξεπερασμένο’ και εκδήλωση γυναικείας εξαρτητικότητας και αδυναμίας. Στα πλαίσια της ατομικιστικής, φατριαστικής και ανταγωνιστικής προς τους άλλους στάσης, πολλές νέες κοπέλες δυσκολεύονται να νοιώσουν πραγματικά τρυφερά και φροντιστικά συναισθήματα προς τον άνθρωπο που τις ενδιαφέρει αλλά και γενικότερα. Η στενή διαπροσωπική σχέση συχνά θυμίζει μάχη όπου το ζητούμενο είναι το ποιος θα είναι ο ‘κυρίαρχος’ και ο ‘νικητής’. Το FES Mariposa Lily (επαν)ενεργοποιεί και ενισχύει μέσα στην ψυχή τη φυσική διάθεση για ψυχική προσέγγιση και φροντίδα για συναισθηματική ‘θρέψη’ και προστασία των άλλων.

Αντίστοιχα, το Sunflower της Pegasus, απομακρύνοντας από τον άνθρωπο τον φανερό ή απωθημένο θυμό προς τον πατέρα και προς το πατρικό αρχέτυπο, βοηθά τους άνδρες -αλλά και όλους- στο να έρθουν πιο κοντά στην καρδιά και στην ικανότητά τους να νοιάζονται και να φροντίζουν τους άλλους με ‘πατρικό’ τρόπο, χρησιμοποιώντας τη δύναμή τους με τρόπο που ενισχύει και προστατεύει αυτό που χρειάζεται να προστατευθεί και να ενδυναμωθεί. Το Sunflower της FES, εξομαλύνοντας και αυτό τη σχέση μας με το πατρικό αρχέτυπο (το κλασσικό ‘αρχέτυπο του ήλιου’, στο οποίο το ηλιοτρόπιο –σύμφωνα και με το όνομά του, τη μορφή και τη ‘συμπεριφορά του’ παραπέμπει), βοηθά στο να εξισορροπηθεί το εγώ και να απελευθερωθεί από την τάση της νευρωτικής ενασχόλησης με τον εαυτό -είτε μέσω τάσεων αυτοϋποτίμησης και αυτοϋποβιβασμού είτε αντίθετα μέσω μιας συνεχούς ανάγκης αυτοπροβολής και προσπάθειας να επισκιάζει κανείς τους άλλους με τη δύναμη και τις ικανότητές του προκειμένου να αποδεικνύει ότι αξίζει, είτε φυσικά και εναλλαγών ανάμεσα σε αυτές τις δύο αντίθετες καταστάσεις. Με τη βοήθεια του πολύ σημαντικού αυτού ανθοϊάματος, το άτομο κατακτά εν τέλει το εσωτερικό βίωμα μιας ήρεμης και ώριμης αυτοπεποίθησης, μέσα από την οποία, απαλλαγμένο από την τυραννική δυναστεία του εγώ, στρέφεται ελεύθερα και με υγιή τρόπο προς την κοινωνία και προς τους άλλους.

Η ανάγκη του να καταπιέζονται και να απωθούνται τα βαθύτερα, πιο ‘ευάλωτα’ συναισθήματα και οι ευαίσθητες πλευρές της ανθρώπινης φύσης μέσα από μια εμμονή σε μια άτρωτη, σκληρή, ‘μάτσο’ εικόνα και στάση ζωής, ανάγκη με την οποία έχουν ανατραφεί και της οποίας έχουν υπάρξει διαχρονικά δέσμιες αμέτρητες γενιές ανδρών, αποκτά τη δυνατότητα του να εξανθρωπιστεί και να εξυγιανθεί με το FES Poison Oak. Χωρίς να χάσει τη δύναμη και την αποφασιστικότητά του κανείς, γίνεται ικανός να εμπεριέχει ολόκληρη τη γκάμα των φυσιολογικών συναισθημάτων, να μπορεί να ξεκουράζεται ψυχικά και να ανταλλάσσει φυσικότητα, στοργή και φιλία με το περιβάλλον αντί του να ζει εγκλωβισμένος σε μια κατάσταση συνεχούς ακαμψίας, επίδειξης σκληρότητας και αφύσικης αυτάρκειας και αυτονομίας, μεταμφιέζοντας συχνά την κρυμμένη του ανασφάλεια σε φαντασίωση παντοδυναμίας.

Η ανάγκη υπερβολικής ενασχόλησης με τον εαυτό και ναρκισσιστικής αγνόησης των συναισθημάτων και των αναγκών του άλλου –τεράστιο πρόβλημα στις σχέσεις και πηγή πολλών δεινών- μπορεί να μετριαστεί και να εξισορροπηθεί με το Bach Heather. Ο άνθρωπος που χρειάζεται το ανθοΐαμα αυτό είναι τόσο εγκλωβισμένος στην ανάγκη του να ‘σκεφτεί τον εαυτό του’ ή/και να ‘εκφραστεί’ ώστε δεν μπορεί πραγματικά να αντιληφθεί την κατάσταση, τα συναισθήματα, τις έγνοιες και τις ανάγκες του άλλου, παρόλο που συχνά δεν το καταλαβαίνει και δεν θα παραδεχτεί ούτε καν στον εαυτό του ότι κάτι τέτοιο συμβαίνει. Ότι και αν πει ή κάνει ο άλλος, του φέρνει στο νου ‘τα δικά του’, και ποτέ δεν είναι πραγματικά διαθέσιμος για τον άλλο μέσα σε μια κοντινή σχέση ή ακόμα και σε μια απλή συναναστροφή. Με το Heather η υπερ-απορρόφηση στον εαυτό, που είτε λόγω ανασφάλειας είτε λόγω άλλων αναγκών κρύβεται συχνά πίσω από μια τέτοια στάση, θα μειωθεί και το άτομο θα νοιώσει ελεύθερο να είναι πραγματικά παρόν ως μέλος του συνόλου, να ‘δει’ και να ασχοληθεί πιο αληθινά με τους άλλους.

Το FES Quaking Grass θα βοηθήσει ουσιαστικά στο να νοιώσει κάποιος ζωτικό και αναπόσπαστο μέρος της ομάδας των άλλων, να μπορέσει, παράλληλα με την ατομική του υπόσταση, να ‘συντηχθεί’ με την ομάδα και να θελήσει και να μπορέσει να συνεργαστεί και να απολαύσει τη χαρά, την αποτελεσματικότητα και την ικανοποίηση που απορρέει από αυτό.

Η ανάγκη για περισσότερη αυτοπεποίθηση είναι βεβαίως εξαιρετικά συχνή στα νέα άτομα, με τα ανθοϊάματα Bach Larch και Australian Bush Five Corners (αλλά και το σύνθετο Confid Essence) να μπορούν να συμβάλουν αποφασιστικά σε αυτό. Η ντροπαλότητα είναι κλασσικό πρόβλημα, και το ανθοΐαμα Bach Mimulus για τον άνθρωπο που νοιώθει ανασφαλής, τρέμει και ‘κοκκινίζει’ όταν πρέπει να ‘φανεί’, να μιλήσει, να πάρει κάποια πρωτοβουλία κλπ, είναι κατάλληλο. Για το πολύ ντροπαλό άτομο, που ενώ λαχταρά να μπει στον κύκλο των γνωστών ή άγνωστων μιας παρέας και να συμμετάσχει, δεν διανοείται παρόλαυτα να μετακινηθεί από τη θέση του, δίνοντας συχνά στους άλλους την εντύπωση ανθρώπου μοναχικού, αδιάφορου ή ακόμη και ακατάδεχτου, το FES Violet θα δώσει γρήγορα αποτελέσματα και το άτομο θα ‘ανακαλύψει’ ότι είναι σε θέση να πλησιάσει, να επικοινωνήσει και να ενταχτεί στην παρέα των άλλων με άνεση και χωρίς καθόλου εσωτερικό στρες.

Αυτός ή αυτή που αισθάνεται άβολα με την εμφάνιση ή τη στάση του/της επειδή πχ ‘έχει μερικά παραπάνω κιλά’, δεν είναι αρκετά ‘εμφανίσιμη/ος’, ή γενικά νοιώθει να αναστέλλεται από ατέλειες και προβλήματα που μπορεί να έχει –ή απλώς φαντάζεται ότι έχει ή τα μεγαλοποιεί- θα βοηθηθεί στο να πάψει να καθορίζεται από αυτά και να τους δίνει ιδιαίτερη σημασία με το Bach Crab Apple.

Επηρεασμένοι από την περιρρέουσα ατμόσφαιρα και τις ιδέες της εποχής, πολλοί νεαροί φαίνεται να βιώνουν σύγχυση, μη όντας ξεκάθαροι ως προς το τι πιστεύουν και βιώνουν οι ίδιοι σε σχέση με το τι είναι το ιδεολογικά ισχύον στην εποχή και στο περιβάλλον τους. Το Bach Cerato θα δώσει διαύγεια ως προς το τι πιστεύουμε και το τι νομίζουμε, ανεξάρτητα του ποιες και πόσο μεγάλες ιδεολογικές και συνειδησιακές πιέσεις ασκεί –άμεσα ή έμμεσα, ηθελημένα ή αθέλητα- το περιβάλλον. Το FES Mountain Pride θα δώσει εξαιρετική δύναμη στο να μπορεί να εκφράζει το άτομο ελεύθερα την αλήθεια του και να υπερασπίζεται τα δικαιώματά του. Το FES Goldenrod θα οπλίσει το άτομο με εξαιρετική δύναμη και αίσθημα προσωπικής αυτονομίας, προκειμένου να μπορέσει να υπερβεί τις πιέσεις της ομάδας και να παραμείνει πιστό στις πεποιθήσεις και στις αξίες του, χωρίς να φοβάται την απόρριψη, την απομόνωση και την αποπομπή από την ‘παρέα’, από την ομάδα και από το περιβάλλον του γενικότερα. Το FES Red Clover θα τον/την προστατέψει από το να γίνεται, αθέλητα και ασυνείδητα, μέρος της ‘ψυχολογίας της μάζας’. Το FES Pink Yarrow θα προφυλάξει από του να επιβληθούν στο άτομο ψυχολογικά χαρακτηριστικά προσωπικότητας που δεν είναι δικά του αλλά αποτελούν προβολές του περιβάλλοντός του.

Σε μια εποχή όπου τόσος πολύς λόγος γίνεται για την ταυτότητα του φύλου, με την συνεπακόλουθη σύγχυση γύρω από αυτό να είναι για πολλούς νέους συχνή και αναπόφευκτη, το FES Calla Lily θα αποκαταστήσει την αίσθηση και την επίγνωση αυτής της ταυτότητας, στο βαθμό που η σύγχυση αποτελεί αποτέλεσμα επιδράσεων του περιβάλλοντος και όχι βαθύτερο δομικό χαρακτηριστικό της προσωπικότητας. 

Η Μαρίνα Αγγελή είναι ιατρός με ειδίκευση στην ψυχιατρική, εκπαίδευση στην Συστημική Ψυχοθεραπεία και πολυετή ενασχόληση με εναλλακτικές θεραπείες και κυρίως με τη μέθοδο των Ανθοϊαμάτων και τις θεραπευτικές εφαρμογές τους στην αντιμετώπιση ψυχολογικών προβλημάτων. Έχει γράψει πολλά άρθρα και εργασίες για τα Ανθοϊάματα καθώς και το βιβλίο 'Ανθοθεραπεία με τα Ιάματα Μπαχ'. 

Τα πρόσφατα γεγονότα μαζικών ανθρώπινων απωλειών άγγιξαν συναισθηματικά την κοινωνία και έφεραν έντονα στο προσκήνιο θέματα σχετικά με την ψυχολογία του αποχωρισμού. Είτε πρόκειται για μεμονωμένα γεγονότα είτε αφορούν πλήθος ανθρώπων, τα συναισθήματα είναι κοινά και ο πόνος των συγγενών και γενικότερα των κοντινών προσώπων συχνά αβάσταχτος. Και αν αληθεύει ότι ‘ο χρόνος γιατρεύει’, αληθεύει επίσης ότι υπάρχουν πράγματα που μπορούμε να κάνουμε ώστε να απαλύνουμε, να ανακουφίσουμε και, με ευαισθησία και σεβασμό, να μειώσουμε το χρόνο και να επιταχύνουμε τις διαδικασίες που απαιτούνται για την πολυπόθητη ‘γιατρειά’ από τον πόνο αυτόν της ψυχής, που όλοι συμφωνούν ότι είναι από τους μεγαλύτερους που υπάρχουν.
Για όποιον γνωρίζει κάποια πράγματα για τα ανθοϊάματα, η επιλογή των απαραίτητων για τις περιστάσεις αυτές είναι απλά ζήτημα κοινού νου: Και μόνο η επίγνωση του ότι π ο τ έ πια, όσο ζούμε, δεν θα ξαναδούμε τον αγαπημένο μας άνθρωπο, δημιουργεί ένα ισχυρό συναίσθημα απελπισίας. Το Gorse (Bach) είναι το γνωστό ανθοΐαμα για την απελπισία που οφείλεται σε πράγματα που δεν μπορούν να αλλάξουν, για την έλλειψη ελπίδας ότι η κατάσταση αυτή θα είναι προσωρινή. Απαλύνει τον πόνο για μια κατάσταση που δεν αλλάζει. Αν ο θάνατος του αγαπημένου είναι ξαφνικός ή αν σε κάθε περίπτωση βιώνεται σαν σοκ (για πολλούς, πάντα ο θάνατος των κοντινών ανθρώπων βιώνεται τελικά σαν σοκ, όσο ‘προετοιμασμένος’ και να συμβαίνει να είναι κανείς), το Star of Bethlehem (Bach) είναι φυσικά απαραίτητο. Ανακουφίζει και σταδιακά παρηγορεί. Αν η απώλεια φαίνεται ‘άδικη’, όπως για παράδειγμα στην περίπτωση ενός δυστυχήματος, μιας αρρώστιας που στερεί τη ζωή από ένα νέο άτομο κλπ, και ο άνθρωπος που ‘μένει πίσω’ νοιώθει πικρία και θυμό για τη ζωή, για τη μοίρα, για τις περιστάσεις, για τις ελλείψεις και τα λάθη που προκάλεσαν το θάνατο του αγαπημένου του προσώπου κλπ., έτσι που να νοιώθει ότι ούτε θέλει ούτε μπορεί να βρει νόημα στη ζωή, υπάρχει ανάγκη για το Willow (Bach). Wild Rose (Bach), αν το άτομο νοιώθει να παραιτείται από τη ζωή σαν αποτέλεσμα της οδυνηρής απώλειας. Cherry Plum αν αισθάνεται απελπισία σε βαθμό του να θέλει να θέσει τέρμα στη ζωή του (ανεξάρτητα του αν όντως το επιθυμεί ή αν απλά του περνά σαν σκέψη από το νου αν και γνωρίζει ότι δεν πρόκειται να το κάνει).
Είναι πολύ συνηθισμένο και φυσικό, ο θάνατος αγαπημένων ανθρώπων να φέρνει στο νου πράγματα που κάναμε και θα θέλαμε να μην είχαμε κάνει, ή δεν κάναμε ενώ θα θέλαμε να είχαμε κάνει γι’ αυτούς, λόγια που είπαμε ή που δεν είπαμε και για τα οποία μετανιώνουμε κλπ. Είτε υπάρχουν αντικειμενικοί λόγοι ‘μετάνοιας’ είτε και όχι (επειδή συχνά, μέσα στη λύπη μας υπερβάλλουμε και δίνουμε διαστάσεις σε πράγματα μικρά ή και ανυπόστατα), οι άνθρωποι εδώ ενοχοποιούν τον εαυτό τους και βυθίζονται στην κατάθλιψη, και μάλιστα με έναν ιδιαίτερα οδυνηρό τρόπο, δεδομένου ότι ‘είναι πολύ αργά για να επανορθώσουν’. Το Pine (Bach), το ανθοΐαμα του πεύκου, θα είναι βάλσαμο για τον πόνο αυτόν, καθώς επίσης και οποιοδήποτε άλλο ανθοΐαμα για τις άκαρπες βασανιστικές ενοχές, όπως το Hyssop (Pegasus), Sturt Desert Rose (Australian Bush).
Το Gentian (Bach), σε συνδυασμό με τα άλλα απαραίτητα ανθοϊάματα, θα δώσει κάποια αισιοδοξία στο απελπισμένο άτομο προκειμένου να συνεχίσει να συνδέεται με τη ζωή και να την απολαμβάνει στο μέτρο του δυνατού.
Όταν θα έχει παρέλθει κάποιος χρόνος και στο βαθμό που ο άνθρωπος αρνείται να παρηγορηθεί και να επιτρέψει στο χρόνο να μετακινηθεί και στη ζωή να συνεχιστεί, το Honeysuckle (Bach), το ανθοΐαμα από το γνωστό μας αγιόκλημα, θα βοηθήσει. Είναι το ανθοΐαμα που θα μας απαλλάξει από την τάση να θυμόμαστε συνέχεια το παρελθόν, να ‘ξαναζούμε’ με νοσταλγία τις ωραίες στιγμές και να ξαναβιώνουμε τον αποχωρισμό από την αρχή κάθε φορά.

Το ανθοΐαμα Stinging Nettle (Pegasus), από το λουλούδι της τσουκνίδας, είναι εξαιρετικό στο να επουλώνει το τραύμα από τη διακοπή της σχέσης, αυτό που βιώνεται κοινά σαν χωρισμός. Βοηθά την ενέργειά μας να ‘ξαναγυρίσει’ πίσω σε μας, αντί του να περιφέρεται εναγώνια ‘ψάχνοντας’ ασυνείδητα να ξανασυνδεθεί με τον άνθρωπο που χάθηκε. Για τον μεγάλο ψυχικό πόνο και την οδύνη, ανεκτίμητη, άμεση και βαθιά είναι η βοήθεια του Lungwort (FES, Range of Light), όπως και του Sturt Desert Pea (Australian Bush).

Κάποιοι άνθρωποι βιώνουν έναν ασαφή και ακαθόριστο φόβο μπροστά στο θάνατο (πχ φόβος για το ‘άγνωστο’, το ‘σκοτάδι’, τα ‘πνεύματα’), αναστατώνονται από διάφορα όνειρα κλπ. Το Aspen (Bach) ή/και το Grey Spider Grevillea (Australian Bush), χρησιμοποιούμενα είτε συστηματικά για όσο χρειάζεται είτε περιστασιακά (πχ λίγες σταγόνες πριν το άτομο κοιμηθεί ή αν ξυπνήσει με ανάλογα συναισθήματα τη νύχτα) θα βοηθήσει αποφασιστικά σε αυτό. Πολύ συχνό επίσης, ιδίως στις πολύ κοντινές σχέσεις, είναι και ένα αίσθημα ανησυχίας και φόβου για το ‘αν είναι καλά εκεί που είναι’ ο άνθρωπος που χάσαμε, όπως και μια τάση να τον ‘λυπόμαστε’, να τον ‘συμπονούμε’, να προβάλλουμε σ’ αυτόν συναισθήματα δικά μας που θεωρούμε ότι αισθάνεται και από τα οποία επιθυμούμε συνεχώς και με όλη μας την ψυχή να τον ‘ανακουφίσουμε’. Το Red Chestnut (Bach), δρώντας ακριβώς όπως και σε όλες τις περιπτώσεις ανησυχίας για κοντινούς μας ανθρώπους που προκύπτει από κάποιο βαθμό υπερ-προσκόλλησης σ’ αυτούς και ταύτισης μαζί τους, ανεξάρτητα του αν αυτοί βρίσκονται κοντά μας ή όχι, θα ανακουφίσει αυτά τα βασανιστικά συναισθήματα, μειώνοντας έμμεσα αλλά αποφασιστικά τον ψυχικό πόνο.

Το Walnut (Bach) τέλος, θα βοηθήσει τον άνθρωπο να προσαρμοστεί στις συνθήκες και να περάσει τη μεταβατική αυτή φάση της ζωής του με όσο γίνεται πιο ομαλό τρόπο.

Η Μαρίνα Αγγελή είναι ιατρός με ειδίκευση στην ψυχιατρική, εκπαίδευση στην Συστημική Ψυχοθεραπεία και πολυετή ενασχόληση με εναλλακτικές θεραπείες και κυρίως με τη μέθοδο των Ανθοϊαμάτων και τις θεραπευτικές εφαρμογές τους στην αντιμετώπιση ψυχολογικών προβλημάτων. Έχει γράψει πολλά άρθρα και εργασίες για τα Ανθοϊάματα καθώς και το βιβλίο 'Ανθοθεραπεία με τα Ιάματα Μπαχ'. 

Ο όρος κατάθλιψη έχει γίνει μέρος του καθημερινού λεξιλογίου ενός μεγάλου αριθμού ανθρώπων. ‘Μου είπαν ότι «έχω» Κατάθλιψη’, ‘Φοβάμαι μήπως «έχω» κατάθλιψη’, ‘Υπάρχει περίπτωση να «πάθω» Κατάθλιψη;’ και άλλα παρεμφερή είναι φράσεις –και αγωνίες- που εκφράζονται από πολλούς, σαν να αναφέρονται σε δυσεξήγητα, μοιραίας φύσης οργανικά προβλήματα ή ‘ατυχήματα’ που συμβαίνουν στον οργανισμό και που απαιτούν άμεση εξωτερική παρέμβαση και αντιμετώπιση, κάπως δηλαδή σαν να πρόκειται για εξωτερικές κακώσεις ή έστω για κάτι αντίστοιχο με λοιμώξεις, αρθρίτιδες, όγκους, καρδιολογικά προβλήματα κλπ.

Η επιθυμία για διάγνωση και αντιμετώπιση μιας κατάθλιψης φυσικά και δεν μπορεί να είναι παρά μόνο κάτι θετικό. Αυτό που δημιουργεί εντύπωση όμως είναι μια συνεχώς αυξανόμενη τάση να θεωρείται η κατάθλιψη σαν κάτι ‘ξεκομμένο’ από τον σύνολο άνθρωπο, μια ‘πάθηση’ που απλά ‘του συμβαίνει’, που ‘έρχεται και τον βρίσκει’, και η οποία δεν υπόκειται καθόλου στις δικές του δυνατότητες κατανόησης και επηρεασμού. Όλο και λιγότερο βλέπουμε τους ανθρώπους να αναρωτιούνται ‘Τι έχω; Γιατί νοιώθω έτσι; Τι με οδήγησε σε αυτά τα συναισθήματα; Τι τα συντηρεί; Τι με στεναχωρεί στη ζωή μου; Τι δεν μου αρέσει; Από τι νοιώθω ότι δεν μπορώ να ξεφύγω, τι δεν μπορώ να αλλάξω, τι θα ήθελα και τι χρειάζομαι για να είμαι χαρούμενος/η, πού και πώς περιορίζονται οι ελευθερίες μου, ποιες είναι και γιατί δεν ικανοποιούνται οι ανάγκες μου; Ποιοι είναι οι στόχοι μου στη ζωή μου, τι θέλω να εκπληρώσω για να είμαι ευτυχισμένη/ος, για να νοιώθω πληρότητα και ψυχική γαλήνη; Ποιες σχέσεις μου με στεναχωρούν, με πιέζουν, με ‘ψυχοπλακώνουν’, με κάνουν να νοιώθω θυμό, φόβο, άγχος, υπερβολική ευθύνη και ανησυχία, αδιέξοδο, πικρία, αίσθημα αδικίας, απογοήτευση, απελπισία; Πότε και γιατί νοιώθω μοναξιά; Ποιες είναι οι ανάγκες μου και γιατί δεν καλύπτονται; Ποιες από τις ανάγκες μου είναι αληθινές και δικαιούμαι και οφείλω να επιδιώξω να τις καλύψω και ποιες είναι αποτέλεσμα ψυχικών τραυμάτων, ίσως παιδικών, που με εμποδίζουν να νοιώσω επαρκής και ψυχικά ανεξάρτητη/ος προκειμένου να έχω ισορροπημένες και ικανοποιητικές σχέσεις; Μήπως κουράζομαι πάρα πολύ; Μήπως η δουλειά μου με εξαντλεί; Μήπως η συνεχής κόπωση δεν με αφήνει να ‘αναπνεύσω’, να μπορέσω να χαλαρώσω, να χαρώ αυτά που έχω, να ξεγνοιάσω στο τέλος της μέρας και να κοιμηθώ; Γιατί ξυπνάω τη νύχτα; Τι προσπαθεί το υποσυνείδητό μου να μου πει με όλα αυτά τα δυσάρεστα συμπτώματα; Μήπως τελικά ο εαυτός μου δεν είναι εχθρός μου αλλά είναι φίλος μου; Μήπως έχω παραμελήσει / ξεχάσει / δεν έχω μάθει να τον αφουγκράζομαι και να επικοινωνώ μαζί του; Μήπως προσπαθώ να του επιβάλω πράγματα που οι άλλοι / η λογική μου και τα θέλω μου / οι αντικειμενικές περιστάσεις κλπ. θεωρούν επιβεβλημένα, αγνοώντας βασικές ανάγκες μου σαν ανθρώπινο πλάσμα; Πόσο μπορώ να στρεσάρω τον εαυτό μου, πιέζοντάς τον, επικρίνοντάς τον, ενοχοποιώντας τον, απελπίζοντάς τον, μη γνωρίζοντας πώς να τον βοηθήσω να δυναμώσει, να ενισχυθεί, να δει καθαρά, να τραφεί ψυχικά, να ισορροπήσει, να ξεμπλέξει το μπλεγμένο κουβάρι των διαπροσωπικών ή/και επαγγελματικών σχέσεων; Πώς θα αντιμετωπίσω τις αγωνίες και τις έγνοιες για τις οικονομικές δυσκολίες του παρόντος και του μέλλοντος, τις ανάγκες της ανατροφής των παιδιών μου, τους κινδύνους της καθημερινότητας, την έλλειψη βοήθειας, κατανόησης, συμπαράστασης, αγάπης, υποστήριξης, αποδοχής; Πώς θα τα βγάλω πέρα όταν βλέπω ότι δεν μπορώ;’

Φτάνει συχνά να ανοίξουμε λίγο ‘χώρο’ στην ψυχή μας, να στραφούμε με διάθεση να αφουγκραστούμε το εσωτερικό μας, και τότε η κατάθλιψη σαν κατάσταση παύει να είναι κάτι το ‘ξένο’, περίεργο, σκοτεινό και ακατανόητο, αλλά αντίθετα αρχίζει να ‘κάνει νόημα’. Το ζήτημα είναι να εκπαιδεύσουμε τον εαυτό μας να μάθει να αφουγκράζεται ‘το μέσα του’, χωρίς να βιάζεται να υποδείξει λύσεις, να κάνει αξιολογήσεις, αναφορές καθηκόντων και αναγκών, χωρίς να κατακρίνει και να μας πιέζει κι άλλο. Απλά να ακούσουμε την ψυχή μας και να μείνουμε για λίγο μαζί της, χωρίς απαιτήσεις, αιτήματα και σκοπό. Να δώσουμε το δικαίωμα στον εαυτό μας να ‘υπάρξει’ μαζί μας, να νοιώσουμε ο ένας τον άλλον, η μία την άλλη, το συναίσθημα και η λογική, σαν φίλοι. Σαν φίλοι που απλά μοιράζονται και λένε τα δικά τους. Χωρίς το φόβο της απόρριψης, χωρίς πιέσεις και ‘συμβουλές’. Όταν ο εαυτός σιγουρευτεί ότι κάποιος τον ακούει, θα αρχίσει να μιλάει και να λέει. Και όσο λέει, τόσο θα αντιλαμβάνεται. Και όσο αντιλαμβάνεται, τόσο καλύτερα θα είναι σε θέση να γνωρίζει τι συμβαίνει και τι χρειάζεται να γίνει. Και να βλέπει τι μπορεί να κάνει αλλά και πού και γιατί δεν μπορεί και χρειάζεται βοήθεια. Ο εσωτερικός δίαυλος αντίληψης θα αρχίσει να ανοίγει ξανά, η ενδοεπικοινωνία θα βελτιωθεί και οι δυνατότητες βοήθειας και αυτοβοήθειας θα διευρυνθούν. Τα προβλήματα θα αποκτήσουν όνομα και μορφή, η κατάθλιψη θα πάψει να είναι κάτι απειλητικά ξένο και ακατανόητο. Είναι μέρος μας, μέρος της ψυχής μας, της ζωής μας. Έχει πράγματα να μας πει, που είναι πολύτιμα. Δεν χρειάζεται να τα καταπιέσουμε, να τα ναρκώσουμε για να είμαστε ‘καλά’. Χρειάζεται να τα γνωρίσουμε και συνειδητά (υποσυνείδητα τα γνωρίζουμε ήδη, γι’ αυτό υποφέρουμε), να συμμαχήσουμε μαζί τους σε μια διαδικασία αλλαγής αυτών που πρέπει να αλλάξουν, ώστε να μπορέσουμε να πάρουμε μια πραγματικά βαθιά και ελεύθερη ανάσα και να νοιώσουμε την ικανοποίηση της χαράς.

Ανθοϊάματα υπάρχουν πολλά βεβαίως που μπορούν να υποστηρίξουν τις διαδικασίες αντιμετώπισης της κατάθλιψης. Υπάρχουν κάποια που φαίνεται να χρειάζονται πολύ συχνά, ενώ άλλα ακολουθούν τις προσωπικές ανάγκες της διαδικασίας του κάθε ατόμου -διαδικασίες κατανόησης και αντίληψης, ανακούφισης προβλημάτων, ανάπτυξης δεξιοτήτων, αλλαγών και πραγματοποίησης κατάλληλης δράσης κλπ. Το ανθοΐαμα Cherry Plum των Bach Flower Remedies είναι πολύ βασικό στο να αρχίσει να χαλαρώνει σταδιακά την εσωτερική ένταση της απελπισίας και του αδιεξόδου, και να αρχίσει να ‘χτίζει’ μια άμεση επικοινωνία του συναισθήματος και της λογικής για το τι πραγματικά συμβαίνει μέσα μας. Εκτός από τη βοήθεια καθαυτή που μπορεί να δώσει στις καταστάσεις όπου χρειάζεται, είναι ένα καλό ξεκίνημα και μια βοήθεια ανεκτίμητη για την καλλιέργεια αυτοαντίληψης και ψυχολογικής αυτεπίγνωσης για τον σημερινό υπερβολικά ‘διανοητικοποιημένο’ άνθρωπο. Και άλλα ανθοϊάματα θα χρειαστούν φυσικά, ανάλογα με τις εξατομικευμένες ανάγκες, την προσωπικότητα και τις συνθήκες ζωής. Η ομοιοπαθητική μπορεί να συνδράμει ουσιαστικά, με την προϋπόθεση βέβαια ότι τα ψυχολογικά χαρακτηριστικά της προσωπικότητας στην κάθε χρονική φάση προσδιορίζονται κατάλληλα. Η Emotional Freedom Technique (EFT) μπορεί να επισπεύσει και να διευρύνει άμεσα τη διαδικασία, το Rapid Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) μπορεί να απαλλάξει γρήγορα από το ψυχικό τραύμα και από αρνητικά συναισθήματα που απορρέουν από αυτό. Ένας κατάλληλα προσαρμοσμένος στις ανάγκες του ατόμου συνδυασμός τέτοιων προσεγγίσεων μπορεί τελικά να καταστήσει την κατάθλιψη –και τη διαδικασία υπέρβασής της- μια από τις μεγαλύτερες ευεργεσίες της ζωής και ένα σταθμό ανάκαμψης για την εξέλιξη του ατόμου.

Η Μαρίνα Αγγελή είναι ιατρός με ειδίκευση στην ψυχιατρική, εκπαίδευση στην Συστημική Ψυχοθεραπεία και πολυετή ενασχόληση με εναλλακτικές θεραπείες και κυρίως με τη μέθοδο των Ανθοϊαμάτων και τις θεραπευτικές εφαρμογές τους στην αντιμετώπιση ψυχολογικών προβλημάτων. Έχει γράψει πολλά άρθρα και εργασίες για τα Ανθοϊάματα καθώς και το βιβλίο 'Ανθοθεραπεία με τα Ιάματα Μπαχ'.