Γιατί κάποιοι άνθρωποι περνούν τον χειμώνα και την εποχή των ιώσεων «ανώδυνα», ενώ άλλοι προσβάλλονται διαρκώς; Η απάντηση ίσως να μην βρίσκεται μόνο στις βιταμίνες ή στα ζεστά ροφήματα, αλλά βαθύτερα: στον εσωτερικό μας κόσμο και συγκεκριμένα στο μικροβιακό μας οικοσύστημα.

Το μικροβίωμα, δηλαδή το σύνολο των μικροοργανισμών που ζουν στο έντερό μας, δεν είναι ένας παθητικός «συγκάτοικος», αλλά ένας δυναμικός ρυθμιστής πολλαπλών διεργασιών, συμπεριλαμβανομένου του ανοσοποιητικού μας συστήματος. Και αυτό αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία σε εποχές όπως ο χειμώνας, όπου το ιικό φορτίο αυξάνεται, το στρες εντείνεται και η εντερική ισορροπία δοκιμάζεται.

Η λεπτή ισορροπία της άμυνας μας

Συχνά, όταν μιλάμε για το ανοσοποιητικό σύστημα, το περιγράφουμε ως ένα "τείχος άμυνας" απέναντι σε ιούς, μικρόβια και εξωτερικούς εισβολείς. Κι όμως, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη και - τολμούμε να πούμε - πολύ πιο σοφή στο σχεδιασμό.

Η ικανότητα του ανοσοποιητικού να διακρίνει τις απειλές και να διατηρεί την ισορροπία είναι το κλειδί για τη συνολική μας υγεία και δεν εξαρτάται μόνο από τα κύτταρα του ανοσοποιητικού, αλλά και από κάτι ακόμα πιο θεμελιώδες: το εντερικό μικροβίωμα. Λίγοι γνωρίζουν ότι σχεδόν το 70% του ανοσοποιητικού συστήματος δραστηριοποιείται στο έντερο. Εκεί, σε στενή αλληλεπίδραση με το μικροβίωμα, το ανοσοποιητικό μαθαίνει πώς να αναγνωρίζει και να διαχωρίζει φίλους και εχθρούς.

Το μικροβίωμα, λοιπόν, δρα σαν δάσκαλος, σύμμαχος και ρυθμιστής. Όταν είναι πλούσιο σε ποικιλομορφία και ισορροπημένο, ενισχύει τις φυσικές άμυνες του οργανισμού με αξιοθαύμαστο τρόπο. Βοηθά στη μείωση της φλεγμονής, καθώς παράγει αντιφλεγμονώδεις ενώσεις και ενισχύει την ακεραιότητα του εντερικού φραγμού, δηλαδή της δομής που δεν επιτρέπει σε ανεπιθύμητες ουσίες να περάσουν στο αίμα. Παράλληλα, το υγιές μικροβίωμα υποστηρίζει τη διαφοροποίηση των Τ-λεμφοκυττάρων, που είναι τα εξειδικευμένα «στρατεύματα» του ανοσοποιητικού, ικανά να αναγνωρίσουν συγκεκριμένους παθογόνους παράγοντες και να ανταποκριθούν με ακρίβεια. Με αυτό τον τρόπο, ενισχύεται συνολικά η ανοσολογική ετοιμότητα του οργανισμού, όχι μόνο απέναντι σε ιούς και βακτήρια, αλλά και σε καταστάσεις που απαιτούν λεπτή ρύθμιση, όπως είναι οι αλλεργίες και οι φλεγμονές.

Ωστόσο, σε περιόδους έντονου στρες, κακής διατροφής ή έκθεσης σε αντιβιοτικά και περιβαλλοντικούς ρύπους, το μικροβίωμα χάνει την ισορροπία του, μια κατάσταση γνωστή ως δυσβίωση. Σε αυτό το περιβάλλον, τα ωφέλιμα μικρόβια μειώνονται και παραχωρούν τη θέση τους σε παθογόνους ή δυνητικά επιβλαβείς πληθυσμούς. Το αποτέλεσμα δεν είναι άμεσο, αλλά γίνεται εμφανές με πολλούς τρόπους: επαναλαμβανόμενες ιώσεις, αυξημένη ευαισθησία σε αλλεργιογόνες ουσίες, ακόμη και επιτάχυνση των αυτοάνοσων αντιδράσεων. Δεν είναι σπάνιο να εμφανίζεται επίσης χρόνια κόπωση, δυσανεξία σε τροφές ή γαστρεντερικές διαταραχές όπως φούσκωμα, ακανόνιστες κενώσεις ή σύνδρομο του ευερέθιστου εντέρου.

Αντιλαμβανόμαστε, λοιπόν, ότι η δράση του ανοσοποιητικού μας δεν είναι μια ανεξάρτητη λειτουργία, αλλά ένα ευαίσθητο σύστημα στο οποίο το μικροβίωμα παίζει κεντρικό ρόλο. Για αυτό και ο στόχος μας δεν θα πρέπει να είναι απλώς η "ενίσχυση" του ανοσοποιητικού με συμπληρώματα και πολυβιταμίνες, αλλά η ολιστική υποστήριξή του από τη ρίζα, ξεκινώντας από την αποκατάσταση και φροντίδα του εντέρου.

Κάθε επιλογή που κάνουμε, από το φαγητό που τρώμε, μέχρι το πώς ξεκουραζόμαστε και το πώς διαχειριζόμαστε το άγχος, διαμορφώνει αυτό το οικοσύστημα. Και μέσα από αυτή τη σύνδεση, διαμορφώνει τελικά την ποιότητα της ζωής μας.

Χειμώνας και μικροβίωμα: Τι αλλάζει χωρίς να το καταλαβαίνουμε

Το εντερικό μικροβίωμα είναι ένα οικοσύστημα βαθιά συγχρονισμένο με τους ρυθμούς της φύσης. Κι αυτό σημαίνει ότι δεν μένει ανεπηρέαστο από τις εποχιακές αλλαγές. Αντίθετα, ο χειμώνας αφήνει έντονο αποτύπωμα στον τρόπο με τον οποίο αυτά τα μικρόβια λειτουργούν, πολλαπλασιάζονται και επηρεάζουν την υγεία μας.

Μελέτες σε πληθυσμούς που ζουν κοντά στη φύση, όπως οι Hadza της Τανζανίας, δείχνουν ότι το μικροβίωμα αλλάζει ρυθμικά με τις εποχές, αντικατοπτρίζοντας τη διατροφή, την κινητικότητα και την περιβαλλοντική έκθεση της κάθε περιόδου. Τον χειμώνα, παρατηρείται συχνά μείωση της μικροβιακής ποικιλομορφίας, κάτι που συνδέεται κυρίως με αλλαγές στον λόγο των κύριων βακτηριακών ομάδων (π.χ. Firmicutes και Bacteroidetes). Μέσω μεταβολών στη μικροβιακή οικολογία επηρεάζεται και ο μεταβολισμός, η ρύθμιση της φλεγμονής και η ανοσολογική απόκριση.

Ταυτόχρονα, σε περιόδους κρύου, μειώνονται οι φυσικές πηγές ενίσχυσης του μικροβιώματος, όπως η κατανάλωση ωμών, φρέσκων τροφών, η κίνηση στον καθαρό αέρα και η βιωματική επαφή με το έδαφος ή έκθεση στο φως του ήλιου. Αντίθετα, αυξάνεται η πρόσληψη επεξεργασμένων, θερμιδικά πυκνών αλλά μικροβιολογικά φτωχών τροφών. Η συνολική σωματική δραστηριότητα μειώνεται, το στρες εντείνεται και ο χρόνος σε κλειστά περιβάλλοντα χαμηλης μικροβιακής βιοποικιλότητας μεγαλώνει.

Όλες οι παραπάνω συνθήκες κάνουν τον οργανισμό μας συνολικά πιο ευάλωτο. Ο εντερικός φραγμός αποδυναμώνεται, επιτρέποντας σε τοξίνες και σε φλεγμονώδεις παράγοντες να διαπεράσουν το έντερο και να εισέλθουν στην κυκλοφορία. Παράλληλα, δυνητικά παθογόνοι μικροοργανισμοί βρίσκουν χώρο να αναπτυχθούν, όπως η Candida albicans, που ευδοκιμεί όταν η εντερική ισορροπία διαταράσσεται, ή το Helicobacter pylori, που σχετίζεται με έξαρση γαστρικών συμπτωμάτων κατά τους χειμερινούς μήνες.

Ο χειμώνας, λοιπόν, δεν αποδυναμώνει το ανοσοποιητικό “τυχαία”, ούτε το κάνει μόνο επειδή αυξάνεται η έκθεσή μας σε ιούς. Η ίδια η εποχή είναι ένας παράγοντας που προκαλεί οικολογικές και μεταβολικές μεταβολές στο μικροβίωμα, που στη συνέχεια επηρεάζουν τη συνολική ανοσολογική μας επάρκεια. Αυτός είναι ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους ορισμένοι άνθρωποι εμφανίζουν συχνότερες λοιμώξεις, δυσανεξίες ή φλεγμονώδεις αντιδράσεις κατά τη χειμερινή περίοδο.

Αντί, λοιπόν, να εστιάζουμε μόνο στην προστασία από εξωτερικές απειλές, είναι ουσιαστικό να κοιτάξουμε και προς τα μέσα και να ενισχύσουμε τη μικροβιακή μας οικολογία, με τρόπο φυσικό, βιώσιμο και προσαρμοσμένο στη σοφία του σώματος.

Πώς να υποστηρίξουμε το μικροβίωμα και την ανοσία μας το χειμώνα;

1. Εμπιστοσύνη στην ποικιλία της εποχής: Η μικροβιακή ποικιλομορφία στο έντερό μας τρέφεται από τη διατροφική ποικιλία. Προτιμήστε χειμερινά λαχανικά και ρίζες (γογγύλια, παντζάρια, πράσα, καρότα, παστινάκι) και συνδυάστε τα με όσπρια και βότανα/μπαχαρικά (π.χ. κουρκουμά, κύμινο, θυμάρι). Μαγειρέψτε τα ήπια (βράσιμο, ατμός, σούπα), ώστε οι φυτικές ίνες να παραμένουν δραστικές, ακόμη και μαγειρεμένες.
2. Ενσωμάτωση ζυμωμένων τροφών: Πρόκειται για τον πιο φυσικό τρόπο εισαγωγής καλών βακτηρίων στον οργανισμό μας. Καταναλώστε παραδοσιακά ζυμωμένα τρόφιμα, όπως: ξινολάχανο χωρίς ξύδι, γιαούρτι με πλήρη λιπαρά, κεφίρ, miso, kimchi. Μια μικρή ποσότητα την ημέρα αρκεί για σταθερή ενίσχυση του εντερικού οικοσυστήματος.
3. Εντερική «ανάπαυση» μέσω της νηστείας: Ο χειμώνας προσφέρεται για ήπια αποφόρτιση και εσωτερική αναγέννηση. Εφαρμόστε περιστασιακά και χωρίς υπερβολές διαλειμματική νηστεία (14–16 ώρες νηστείας/24ωρο), ή εναλλακτικά επιλέξτε εποχική αποχή από βαριά ή φλεγμονώδη τρόφιμα για λίγες μέρες. Τέτοιες στρατηγικές ωφελούν την αναγέννηση του εντερικού βλεννογόνου και την ρύθμιση της φλεγμονής
4. Επαφή με τη φύση, ακόμα και με το παλτό: Η φύση είναι η μεγαλύτερη πηγή μικροβιακής ποικιλίας και παράλληλα ο πιο φυσικός ρυθμιστής του stress. Όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν, ντυθείτε καλά και βγείτε στο φως, περπατήστε σε χώμα, αγγίξτε κορμούς, μυρίστε τα φύλλα. 15 λεπτά την ημέρα αρκούν για να:

• μειώσουν την κορτιζόλη,
• εκθέσουν το σώμα σε “καλά” μικρόβια,
• επαναφέρουν την ψυχοσωματική ισορροπία.

5. Σημασία στο βραδινό γεύμα: Το βράδυ, το σώμα θέλει να επανορθώσει μηχανισμούς και όχι να καταναλώσει πόρους στο να αφομοιώσει βαριά τροφή. Φτιάξτε ένα εύπεπτο, ζεστό και μικρό βραδινό, όπως σούπα με ζωμό οστών και ρίζες, πουρέ λαχανικών με λάδι και μυρωδικά, ήλίγο γιαούρτι με βραστά μήλα/κανέλα. Καταναλώστε το τουλάχιστον 2 ώρες πριν τον ύπνο για:

• καλύτερη πέψη,
• ορμονική ρύθμιση (ινσουλίνη, μελατονίνη),
• ενίσχυση της νυχτερινής αποκατάστασης του εντερικού φραγμού.

6. Προβιοτικά με σύνεση και στρατηγική: Τα προβιοτικά δεν δρουν από αυτόνομα, αλλά χρειάζονται το σωστό περιβάλλον για να είναι αποτελεσματικά. Αν λαμβάνετε προβιοτικά συμπληρώματα, τότε:

• προτιμήστε είτε προϊόντα με πολλαπλά στελέχη, είτε στοχευμένα σε ελλείψεις του οργανισμού σας που ανακαλύψατε μέσω εξετάσεων
• πάρτε τα πριν τον ύπνο ή με άδειο στομάχι
• μην ξεχνάτε ότι πρέπει να τα υποστηρίξετε με φυτικές ίνες και πρεβιοτικά για να εγκατασταθούν.

7. Αναπνοή από τη μύτη, όχι από το στόμα: Η μύτη μας λειτουργεί ως η πρώτη γραμμή άμυνας του ανοσοποιητικού, παγιδεύοντας σωματίδια και παθογόνα. Παράλληλα, η αναπνοή από τη μύτη , σε αντίθεση με αυτήν από το στόμα, φιλτράρει, θερμαίνει και υγραίνει τον αέρα, προστατεύοντας το αναπνευστικό μας σύστημα. Κατά τη διάρκεια του χειμώνα, η συμφόρηση οδηγεί συχνά σε αναπνοή από το στόμα, οδηγώντας σε ξηρότητα του βλεννογόνου και απορρύθμιση του τοπικού μικροβιώματος. Μπορείτε να βοηθήσετε το αναπνευστικό σας με:

• εισπνοές με αιθέρια έλαια ευκαλύπτου ή θυμαριού, που έχουν ήπια αντιμικροβιακή δράση,
• ρινικές πλύσεις με φυσικό θαλασσινό αλάτι, για καθαρισμό και αποσυμφόρηση,
• συνειδητή, ήρεμη ρινική αναπνοή μέσα στη μέρα, ιδιαίτερα σε στιγμές άγχους ή έντασης.

Ολιστική πρόληψη: Εκεί που η επιστήμη συναντά την εξατομικευμένη φροντίδα

Το έντερο και το ανοσοποιητικό δεν λειτουργούν ανεξάρτητα, αλλά συνιστούν ένα δυναμικό σύστημα αλληλεπίδρασης που επηρεάζει την άμυνα, τη φλεγμονή, ακόμη και τη διάθεσή μας. Ειδικά τον χειμώνα, όπου το ανοσοποιητικό μας καλείται να ανταποκριθεί σε διαρκείς ιογενείς προκλήσεις, η ουσία δεν βρίσκεται μόνο στην «προστασία», αλλά στην επαναφορά της εσωτερικής ισορροπίας.

Η συνειδητή διατροφή, η καθημερινή επαφή με το φυσικό περιβάλλον και η λειτουργική αξιολόγηση της εντερικής υγείας αποτελούν πυλώνες πρόληψης και όχι τάσεις ευεξίας. Είναι τρόποι να δώσουμε στον οργανισμό μας αυτό που πραγματικά χρειάζεται.

Νιώθετε ότι η μειωμένη σας ενέργεια, οι συχνές ιώσεις ή οι δυσανεξίες έχουν βαθύτερη αιτία; Στη Διαγνωστική Αθηνών, προσφέρουμε εξειδικευμένες λειτουργικές εξετάσεις που αναδεικνύουν την κατάσταση του μικροβιώματος, την εντερική φλεγμονή και την ανοσολογική σας ισορροπία. Δείτε πώς μπορείτε να αποκτήσετε μια πιο καθαρή εικόνα της υγείας σας, στο: https://athenslab.gr/exetaseis-prolipsis/enteroscan-elegxos-enterikou-mikroviomatos

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

Han Y, Jia Y, Chen L, Zhang M. Hidden connection: Impact of the gut microbiota on respiratory diseases in children (Review). Mol Med Rep. 2025 Oct 29;33(1):21.

Aswinanand B, Haridevamuthu B, Guru A, Arockiaraj J. The impact of climate, weather, seasonal transitions, and diurnal rhythms on gut microbiota and immune homeostasis. Antonie Van Leeuwenhoek. 2025;118(7):86. 

Samuel A. Smits et al. ,Seasonal cycling in the gut microbiome of the Hadza hunter-gatherers of Tanzania.Science357,802-806 (2017).

Sepehr A, Miri ST, Aghamohammad S, et al. Health benefits, antimicrobial activities, and potential applications of probiotics: A review. Medicine (Baltimore). 2024;103(52):e32412.

«Οι τροφές είναι όλες ενός είδους, οι ιδιότητες και οι ποιότητές τους όμως είναι πολλές και διαφορετικές. Οι ιδιότητες και οι ποιότητες της τροφής εξαρτώνται από την υγρότητα και την ξηρότητα, τη ζέστη και το κρύο, που ενυπάρχουν μέσα σε αυτές…» (Ιπποκράτης «Περί Τροφής» παρ.1).
Όπως αναφέρει ο Ιπποκράτης σε πολλά σημεία των έργων του, οι τροφές εκτός από τη σύνθεση των βιοχημικών συστατικών τους, δηλαδή τα μεγάλα θρεπτικά συστατικά (πρωτεΐνες, λίπος, υδατάνθρακες) και τα μικρά (βιταμίνες, μέταλλα, ένζυμα, ιχνοστοιχεία), εμπεριέχουν ποσοστιαία κάποιες άλλες δυνάμεις και ποιότητες, που σχετίζονται με τα τέσσερα στοιχεία (γη, αήρ, ύδωρ, πυρ) και τις τέσσερις ποιότητές τους (ξηρό, κρύο, υγρό, ζεστό). Κατ’ αυτόν τον τρόπο ένα γεύμα μπορεί να αυξήσει ή να μειώσει την ζέστη-οξύτητα στο σώμα, ή την υγρασία-φλέγμα, ή την ξηρότητα, ή τον αέρα μέσα στο σώμα.
Στο ήπαρ οι τροφές παράγουν τους Χυμούς, που αυτοί με τη σειρά τους δημιουργούν την «Κακοχυμία» ή την «Ευχυμία» στο σώμα. Η πρώτη σχετίζεται με την ασθένεια και η δεύτερη με την υγεία και την ευρωστία. Αυτό σημαίνει επίσης, αύξηση ή ελάττωση της Παθολογίας ενός ανθρώπου.
Όσο περισσότερη θερμότητα εμπεριέχουν οι τροφές τόσο πιο πολύ ζεσταίνουν το σώμα, αλλά και το αντίθετο, όσο πιο κρύες είναι οι τροφές τόσο πιο πολύ δροσίζουν. Στην Unani Tibb οι τροφές προσαρμόζονται σε μία εξατομικευμένη διατροφή, ανάλογα με τη Φύση της Ιδιοσυστασίας του πάσχοντος και τη Φύση της Παθολογίας του. Επίσης, σχετίζονται με τον τρόπος ζωής του, το επάγγελμά του και την καθημερινότητά του. Οι τροφές χαρακτηρίζονται απ’ τους κλασικούς Έλληνες ιατρούς ως υπακτικές, δυναμωτικές, καθαρκτικές, μαλακτικές, στυπτικές κ.ά. Οι χαρακτηρισμοί αυτοί σχετίζονται με την φύση και τις ιδιότητές τους.
Εδώ ταιριάζει η τόσο γνωστή Ρωμαϊκή και διαχρονική ρήση που όμως δεν την έχει πει ο Ιπποκράτης:, «η τροφή σου, να είναι το φάρμακό σου». Γνωρίζοντας ο θεραπευτής αυτές τις δυνάμεις των τροφών και τα αποτελέσματά τους στο σώμα, τις Ιδιοσυστασίες και την Παθολογία των ανθρώπων και ακολουθώντας των Ιπποκρατικό νόμο «των αντιθέτων δυνάμεων», μπορεί να δώσει κάποια διατροφή που θα ωφελήσει τον πάσχοντα. Εξ ου και η φράση του Ιπποκράτη «ωφελέειν μη βλάπτειν», δηλαδή «ωφέλησε χωρίς να βλάψεις». 
Επομένως, κάθε τροφή μπορεί να λειτουργήσει ως φάρμακο εξισορρόπησης και ελάττωσης της Παθολογίας με αποτέλεσμα τη πρόκληση θεραπείας, ή ως προς την επιδείνωση της Παθολογίας με την συσσώρευση υπερβολής κάποιου Χυμού, ή με την Κακοχυμία του, με αποτέλεσμα την ασθένεια.

Ο Ιπποκράτης στο έργο του «Περί Παθών», αναφέρεται στις δυνάμεις και στις ιδιότητες των τροφών. Ξεκινώντας από το ψωμί θεωρεί το σιτάρι (την παλαιά ποικιλία) ως πιο δυναμωτικό από τη βρώμη αλλά λιγότερο υπακτικό, το ψωμί που ψήνεται στον φούρνο περισσότερο θρεπτικό από την σχάρα (παξιμάδια) γιατί καίγεται λιγότερο από την φωτιά, το ψωμί από σιμιγδάλι ολικής δυναμωτικό, αλλά πιο δυναμωτικό από όλα θεωρεί το ψημένο ψωμί από το φυτρωμένο σιτάρι (ψωμί από φύτρα).
Όσον αφορά τα λαχανικά-κηπευτικά, θρεπτικά θεωρούνται τα μπιζέλια, οι μπάμιες, τα φρέσκα κουκιά και φασολάκια, οι βολβοί, αυτά δηλαδή που εμείς μαγειρεύουμε ως λαδερά. Επίσης, στην κατηγορία των δυναμωτικών τροφών ανήκει το κεχρί, το κριθάρι και ο λιναρόσπορος.
Το σέλινο αναφέρεται ως διουρητικό όπως και ο δυόσμος, ενώ ο άνηθος ως στυπτικός. Από τα φρούτα, τα ώριμα αχλάδια διευκολύνουν τις κενώσεις και καθαρίζουν τα σπλάχνα, ενώ τα άγουρα είναι στυπτικά. Ο χυμός του ροδιού αναφέρεται ως διουρητικός, στυπτικός και αντιπαρασιτικός, το μήλο στυπτικό, ενώ τα μούρα και οι σταφίδες υπακτικές, που διευκολύνουν το έντερο στην κένωση.
Όμως εκτός απ’ την φύση τους και την στοιχειακή ποιότητα που τις διακρίνει, οι τροφές μπορούν να αλλάξουν και να μεταστοιχειωθούν, σύμφωνα με τον τρόπο παρασκευής τους και τον τρόπο συντήρησής τους. Π.χ. τα λαχανικά ενώ είναι κρύα και υγρά απ’ την φύση τους αν μαγειρευτούν χάνουν ένα μέρος της υγρασίας τους και αποκτούν περισσότερη ζέστη, λόγω της φωτιάς του μαγειρέματος.
Το μαγείρεμα των λαχανικών αποβάλει από μέσα τους την υγρασία και το κρύο, κάνοντάς τα πιο ζεστά και θρεπτικά, ελαττώνοντας και το φυτικό οξύ. Το κρέας είναι στυπτικό και εμπεριέχει πολύ ζέστη μέσα του λόγω του αίματος, μαγειρεύοντάς το όμως αποκτά κι άλλη ζέστη αυτή της φωτιάς που το μαγειρεύει, αλλά χάνει τη στυπτικότητά του και γίνεται πιο γλυκό και εύπεπτο. Αν αυτή η φωτιά το μαγειρεύει για πολλή ώρα ή είναι πολύ δυνατή, τότε δεσμεύει ακόμα περισσότερη θερμότητα μέσα του, όπως συμβαίνει δηλαδή με το τηγάνισμα και τις υψηλές θερμοκρασίες.
Κάποιες Ιδιοσυστασίες χρειάζονται ή ανέχονται αρκετές ωμές και με υγρασία τροφές (ζεστός Αιματώδης, Χολερικός), κάποιοι άλλοι το αντίθετο, δηλαδή χρειάζονται ή ανέχονται τροφές μαγειρεμένες ζεστές και με ωφέλιμη υγρασία (κρύος Αιματώδης, Μελαγχολικός), ενώ κάποιοι χρειάζονται και ανέχονται ξηρές, στυφές και ζεστές τροφές (Φλεγματικός). Η ανθρώπινη διατροφή περιπλέκεται αν λάβουμε υπόψη και τις υπόλοιπες Ιπποκρατικές παραμέτρους:

«Η ανθρώπινη διατροφή δεν είναι δυνατόν να περιγραφεί με απόλυτη ακρίβεια από κάποιον που δεν γνωρίζει τη γνώση της φιλοσοφίας. Επίσης, υπάρχουν πολλά εμπόδια που πρέπει να λάβουμε υπ’ όψιν. Πρώτα-πρώτα οι ιδιοσυστασίες των ανθρώπων που διαφέρουν μεταξύ τους. Όπως τα ξηρά ισχνά σώματα, ή τα υγρά και πιο γεμάτα, ή τα θερμά και δυνατά. Έπειτα οι ηλικίες δεν έχουν τις ίδιες ανάγκες. Επιπλέον έχουν σημασία οι τοποθεσίες των περιοχών που ζουν κάποιοι, οι αλλαγές των ανέμων, οι μεταβολές των εποχών και των ετών και οι καιρικές συνθήκες…» (Ιπποκράτης «Περί Διαίτης» παρ. 67).

Η ανθρώπινη διατροφή είναι μία τέχνη και μαθηματική μεθοδολογία και αποτελεί ένα τμήμα της Ασκληπιακής Ιατρικής και της Φιλοσοφίας. Όταν χρησιμοποιηθεί απ’ τον θεραπευτή με τις Ιπποκρατικές παραμέτρους θα επιφέρει απόλυτη επιτυχία στην θεραπεία, καθώς η τροφή μπορεί να θεραπεύσει τον πάσχοντα, αλλά αν δεν ληφθούν υπόψη τα παραπάνω, τότε μπορεί και να τον αρρωστήσει. Όμως…
«Να μην έχετε ποτέ αμφιβολίες για την πορεία των πραγμάτων, που έχετε κάνει μεθοδικά και όχι τυχαία…» (Ιπποκράτης «Περί Ευσχημοσύνης» παρ. 17).

Νέα μεγάλη μελέτη του Πανεπιστημίου McMaster δεν βρίσκει αυξημένο κίνδυνο καρκίνου στους κρεατοφάγους και υποδεικνύει πιθανή ήπια προστατευτική δράση του κρέατος.

Η σχέση ανάμεσα στην κατανάλωση κρέατος και τον κίνδυνο καρκίνου αποτελεί εδώ και δεκαετίες ένα από τα πιο φορτισμένα πεδία της διατροφικής έρευνας. Η πρόσφατη μελέτη ερευνητών του Πανεπιστημίου McMaster, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Applied Physiology, Nutrition and Metabolism, έρχεται να επανεξετάσει αυτή τη συζήτηση με δεδομένα μεγάλης κλίμακας και προσεκτική στατιστική ανάλυση. Οι ερευνητές ανέλυσαν στοιχεία σχεδόν 16.000 ενηλίκων, συνδυάζοντας λεπτομερή διατροφικά δεδομένα με μακροχρόνια παρακολούθηση της υγείας και της θνησιμότητας από όλες τις αιτίες, συμπεριλαμβανομένων των καρδιαγγειακών νοσημάτων και του καρκίνου.

Το βασικό εύρημα της μελέτης είναι σαφές: ούτε η πρόσληψη ζωικών ούτε η πρόσληψη φυτικών πρωτεϊνών συσχετίστηκε με αυξημένο κίνδυνο θανάτου από καρκίνο ή από οποιαδήποτε άλλη αιτία. Αντιθέτως, η υψηλότερη κατανάλωση ζωικών πρωτεϊνών φάνηκε να σχετίζεται με μια ήπια, αλλά στατιστικά σημαντική μείωση της καρκινικής θνησιμότητας. Το εύρημα αυτό δεν επιτρέπει βέβαια απλουστευτικά συμπεράσματα του τύπου «το κρέας προστατεύει από τον καρκίνο», ωστόσο αμφισβητεί ξεκάθαρα την ευρέως διαδεδομένη αντίληψη ότι η κατανάλωση κρέατος αποτελεί από μόνη της παράγοντα αυξημένου κινδύνου.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το γεγονός ότι οι ερευνητές δεν βρήκαν συσχέτιση ανάμεσα στα επίπεδα του IGF-1 (ενός αυξητικού παράγοντα που συχνά ενοχοποιείται για καρκινογένεση) και τη θνησιμότητα από καρκίνο. Επιπλέον, η μελέτη χρησιμοποίησε εξελιγμένες στατιστικές μεθόδους για την εκτίμηση της «συνήθους» μακροχρόνιας πρόσληψης πρωτεΐνης, μειώνοντας έτσι τις στρεβλώσεις που προκαλούν οι απλές ημερήσιες ανακλήσεις διατροφής.

Οι ίδιοι οι συγγραφείς υπογραμμίζουν ότι πρόκειται για παρατηρητική μελέτη και όχι για πειραματική παρέμβαση, ενώ δεν εξετάζονται διακριτά οι τύποι κρέατος ή ο βαθμός επεξεργασίας των τροφίμων. Παρ’ όλα αυτά, τα δεδομένα δείχνουν ότι η συζήτηση γύρω από το κρέας, τις πρωτεΐνες και τον καρκίνο χρειάζεται μεγαλύτερη επιστημονική νηφαλιότητα και λιγότερο διατροφικό δογματισμό. Η ποιότητα της διατροφής, το συνολικό πλαίσιο ζωής και η ισορροπία φαίνεται να έχουν μεγαλύτερη σημασία από τις απλουστευτικές κατηγοριοποιήσεις «καλό» ή «κακό» τρόφιμο.

Applied Physiology, Nutrition, and Metabolism, 2025; 50: 1; doi:10.1139/apnm-2023-0594

Τι μας εθίζει; Οι περισσότεροι υποθέτουν ότι έχει να κάνει με την αναζήτηση της επόμενης ευφορίας, αλλά μια νέα μελέτη δείχνει ότι συνήθως έχει να κάνει με την αποφυγή του πόνου.
Το άγχος και η ανησυχία είναι εξίσου πιθανό να μας εθίζουν, λένε ερευνητές από το Scripps Research Institute, οι οποίοι έχουν εντοπίσει μια περιοχή του εγκεφάλου που ενεργοποιείται από το αλκοόλ.
Μια μικρή περιοχή του εγκεφάλου, ο παρακοιλιακός πυρήνας του υποθαλάμου, μας ενθαρρύνει να συνεχίσουμε να πίνουμε, επειδή δημιουργεί την σύνδεση μεταξύ του αλκοόλ και της ανακούφισης από το άγχος.
Έχουν παρατηρήσει την αντίδραση αυτή στον εγκέφαλο των αρουραίων και πιστεύουν ότι θα παρατηρήσουν την ίδια διαδικασία και στους ανθρώπους. «Αυτό που κάνει τον εθισμό τόσο δύσκολο να ξεπεραστεί είναι ότι οι άνθρωποι δεν επιδιώκουν απλώς την ευφορία», λέει ο Friedbert Weiss, επικεφαλής ερευνητής. «Προσπαθούν επίσης να απαλλαγούν από ισχυρές αρνητικές καταστάσεις, όπως το άγχος και το στρες της αποχής».

Η έρευνα: Biological Psychiatry Global Open Science, 2025; 5 (6): 100578;
doi: 10.1016/j.bpsgos.2025.100578