Μια νέα, μεγάλης κλίμακας μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό JAMA Network Open [Οκτώβριος 2025] συνδέει την προγεννητική έκθεση στα λεπτά αιωρούμενα σωματίδια (PM₂.₅) με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης αυτισμού στην παιδική ηλικία.
Η έρευνα, με επικεφαλής τον Dr. Maxime Cloutier και την ομάδα του από το Πανεπιστήμιο του Τορόντο, ανέλυσε δεδομένα από πάνω από δύο εκατομμύρια γεννήσεις στο Οντάριο του Καναδά, καλύπτοντας την περίοδο 2002–2022. Χρησιμοποιώντας δορυφορικές μετρήσεις και επιτόπια δεδομένα, οι ερευνητές εκτίμησαν τα επίπεδα ατμοσφαιρικών ρύπων που επηρεάζουν τις εγκύους και τα βρέφη.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η έκθεση σε θειικά άλατα, αμμώνιο και όζον κατά την κύηση, καθώς και η έκθεση σε όζον κατά τον πρώτο χρόνο ζωής, σχετίζονται με υψηλότερη πιθανότητα διάγνωσης αυτισμού. Ιδιαίτερα το δεύτερο και τρίτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης φαίνεται να αποτελούν ευαίσθητες περιόδους για το αναπτυσσόμενο νευρικό σύστημα του εμβρύου.
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι τα ευρήματα δείχνουν συσχέτιση και όχι αιτιώδη σχέση, ωστόσο ενισχύουν την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα σχετικά με τις νευροαναπτυξιακές επιπτώσεις της ατμοσφαιρικής ρύπανσης.

Την ώρα που η Ευρώπη επενδύει δισεκατομμύρια στην ενίσχυση της πολεμικής της βιομηχανίας, καλλιεργώντας ένα διαρκές πολεμικό περιβάλλον, παραμένει τυφλή απέναντι στα βαθύτερα προβλήματα της εξέλιξης των δυτικών κοινωνιών.
Η ποιότητα του αέρα που αναπνέουν τα παιδιά μας, η σιωπηλή υποβάθμιση της ζωής μέσα στις πόλεις, η αύξηση των νευροαναπτυξιακών διαταραχών — όλα δείχνουν ότι ο «πολιτισμός της προόδου» έχει αποκοπεί από την ίδια τη βάση της ανθρώπινης ύπαρξης.
Η έρευνα αυτή είναι περισσότερο από επιστημονική προειδοποίηση· είναι κάλεσμα επανεξέτασης των αξιών που ορίζουν το μέλλον μας.

Πηγή: Cloutier M. et al., “Prenatal Exposure to Fine Particulate Matter Components and Autism Risk in Childhood,” JAMA Network Open, 2025. DOI: [10.1001/jamanetworkopen.2025.38882]

Για πρώτη φορά σε αυτό το επίπεδο, τα Ηνωμένα Έθνη αντιμετωπίζουν την ψυχική υγεία ως ισότιμο πυλώνα δημόσιας υγείας, δίπλα στα μεγάλα χρόνια νοσήματα όπως ο καρκίνος, οι καρδιαγγειακές παθήσεις και ο διαβήτης. Η νέα πολιτική διακήρυξη, η οποία διαμορφώθηκε μέσα από πεντάμηνες διαπραγματεύσεις μεταξύ κρατών και συζητήθηκε σε συνεδρίαση υψηλού επιπέδου της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στα τέλη Σεπτεμβρίου 2025, καλεί τις χώρες να πάψουν να αντιμετωπίζουν την ψυχική υγεία ως κάτι «ειδικό» ή περιθωριακό και να την εντάξουν στην κανονική πρωτοβάθμια περίθαλψη, δηλαδή στον γιατρό της πρώτης γραμμής, όπως ακριβώς γίνεται σήμερα με την υπέρταση ή το ζάχαρο. [1][2] 
Η διακήρυξη δεν είναι θεωρητική. Θέτει συγκεκριμένους παγκόσμιους στόχους μέχρι το 2030, γνωστοί και ως «τρία φορές 150 εκατομμύρια»:

– 150 εκατομμύρια λιγότεροι άνθρωποι να χρησιμοποιούν καπνό,
– 150 εκατομμύρια περισσότεροι άνθρωποι να έχουν την υπέρτασή τους υπό έλεγχο,
– 150 εκατομμύρια περισσότεροι άνθρωποι να έχουν πρόσβαση σε φροντίδα ψυχικής υγείας. [1][3][4]

Αυτοί οι στόχοι εμφανίζονται στην πολιτική διακήρυξη που φέρει τον τίτλο «Ισότητα και Ενσωμάτωση: Μεταμορφώνοντας τις ζωές και τα μέσα διαβίωσης μέσω ηγεσίας και δράσης για τα μη μεταδοτικά νοσήματα και την προαγωγή της ψυχικής υγείας και ευημερίας», και η οποία πρόκειται να τεθεί προς τελική έγκριση στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ τον Οκτώβριο 2025. [1][2] Η διακήρυξη συνδέει για πρώτη φορά ρητά την ψυχική υγεία με τα μη μεταδοτικά νοσήματα (τα λεγόμενα NCDs), δηλαδή τις χρόνιες παθήσεις που σήμερα ευθύνονται για δεκάδες εκατομμύρια θανάτους κάθε χρόνο, μεταξύ αυτών καρκίνος, καρδιοπάθειες και διαβήτης. [1][5]
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) περιγράφει αυτή τη στροφή ως αλλαγή μοντέλου: η ψυχική υγεία δεν θα βρίσκεται «κάπου αλλού», απομονωμένη σε δευτεροβάθμιες ή ψυχιατρικές δομές, αλλά θα πρέπει να εκτιμάται και να υποστηρίζεται στην πρώτη επαφή με το σύστημα υγείας — στον ίδιο χώρο όπου σήμερα μετριέται η πίεση ή καταγράφεται ο κίνδυνος εμφράγματος. [1][4] Η λογική είναι απλή και σκληρή ταυτόχρονα: πάνω από ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι ζουν σήμερα με ψυχικές διαταραχές, αλλά λιγότερο από το 7% λαμβάνουν αποτελεσματική θεραπεία· οι λίστες αναμονής μετρώνται σε μήνες, κι αυτό σημαίνει ότι οι περισσότεροι μένουν πρακτικά χωρίς φροντίδα. [2]
Οι κλινικοί που συμμετέχουν σε αυτή τη συζήτηση επισημαίνουν πως το πρόβλημα δεν είναι πια η «ευαισθητοποίηση». Η κοινωνία μιλάει πλέον ανοιχτά για την ψυχική υγεία. Το πρόβλημα είναι η πρόσβαση: αν φτάνεις σε έναν γιατρό μετά από τρεις ή τέσσερις μήνες αναμονής και σε δέκα λεπτά παίρνεις άλλη μία συνταγή, αυτό δεν μπορεί να θεωρείται επαρκής φροντίδα. Η πραγματικότητα αυτή βαραίνει όχι μόνο ψυχικά, αλλά και σωματικά: η κατάθλιψη και το χρόνιο στρες επηρεάζουν ύπνο, ανοσοποιητικό, ορμόνες στρες και ικανότητα αυτοφροντίδας, άρα επηρεάζουν άμεσα την πορεία νόσων όπως ο διαβήτης ή η καρδιοπάθεια. [2][5]
Εδώ όμως αρχίζει το κρίσιμο ερώτημα για τα επόμενα χρόνια — και είναι ερώτημα όχι μόνο ιατρικό, αλλά θεσμικό και συνταγματικό.
Αν η ψυχική υγεία γίνει επίσημα «πρωτοβάθμια φροντίδα», αυτό δεν αφορά μόνο το δικαίωμα του πολίτη να λαμβάνει βοήθεια πιο γρήγορα. Αφορά και το δικαίωμα του κράτους (ή του ασφαλιστικού ταμείου, ή του εργοδότη, ή του σχολείου) να ζητά αξιολόγηση της ψυχικής κατάστασης σε πολύ πιο πρώιμο και τακτικό στάδιο. Αυτό συνεπάγεται νέα πρωτόκολλα, νέες φόρμες καταγραφής, νέες νομικές εξουσιοδοτήσεις για τον «γιατρό της πρώτης γραμμής» να ανοίγει φάκελο ψυχικής υγείας, καινούρια εθνικά μητρώα δεδομένων και πιθανές κατευθυντήριες οδηγίες για το ποια παρέμβαση θεωρείται «αποδεκτή» και «ασφαλής» στην καθημερινότητα. [2][4][5]
Με άλλα λόγια: η αναγνώριση της ψυχικής υγείας ως ισότιμης με τον καρκίνο και τα καρδιαγγειακά είναι ένα τεράστιο βήμα προόδου σε ανθρωπιστικό επίπεδο — κανείς δεν μπορεί πια να πει «δεν είναι προτεραιότητα». [1][4] Όμως η ίδια αυτή κίνηση ανοίγει ένα νέο πεδίο όπου οι εθνικές νομοθεσίες θα χρειαστεί να συμβαδίσουν με μια παγκόσμια πολιτική γραμμή.
Και αυτό θέτει δύσκολα ερωτήματα κυριαρχίας και δικαιωμάτων:

– Ποιος ορίζει τι είναι «ψυχική διαταραχή» που απαιτεί παρέμβαση;
– Πώς θα προστατευθούν τα δεδομένα ψυχικής κατάστασης ώστε να μη γίνουν κριτήριο αποκλεισμού στην ασφάλιση, στην εργασία ή στην εκπαίδευση;
– Και πώς θα διασφαλιστεί ότι η «ενσωμάτωση στην πρωτοβάθμια φροντίδα» δεν θα καταλήξει σε νέες μορφές πίεσης συμμόρφωσης προς ψυχολογικά πρότυπα «κανονικότητας» που μπορεί να μην ταιριάζουν με τις ελευθερίες και τα συνταγματικά δικαιώματα κάθε χώρας; [2][4][5]

Σε ένα επίπεδο ουσίας, η νέα διακήρυξη του ΟΗΕ μπορεί να αποδειχθεί από τα πιο ανθρώπινα βήματα δημόσιας υγείας των τελευταίων ετών, προσφέροντας πραγματική φροντίδα εκεί όπου σήμερα υπάρχει σιωπή και αναμονή. Μπορεί όμως, αν δεν υπάρξει ξεκάθαρο νομικό πλαίσιο προστασίας, να δημιουργήσει έναν καινούριο μηχανισμό κανονικοποίησης της εσωτερικής ζωής του ανθρώπου. Αυτό είναι το σημείο όπου πλέον οι κυβερνήσεις —και όχι μόνο οι γιατροί— θα κληθούν να απαντήσουν με πολύ μεγάλη υπευθυνότητα. [2][4][5]

Αναφορές

[1] World Health Organization. «World leaders show strong support for political declaration on noncommunicable diseases and mental health».
[2] World Health Organization. «Over a billion people living with mental health conditions – services require urgent scale-up».
[3] United Nations / Zero Draft of the Political Declaration on Noncommunicable Diseases and Mental Health (High-Level Meeting of the UN General Assembly).
[4] IASP / International Association for Suicide Prevention. «UN High-Level Meeting on NCDs and Mental Health».
[5] Health Policy Watch / The Guardian / Reuters coverage of the UN High-Level Meeting on NCDs and Mental Health.

Στη Δανία, τα social media θα επιτρέπονται πλέον μόνο από την ηλικία των 15 ετών και άνω. Το Υπουργείο Ψηφιοποίησης ανακοίνωσε ότι θα θεσπιστεί ελάχιστο όριο ηλικίας για ορισμένες πλατφόρμες, χωρίς όμως να τις κατονομάζει. Από την ανακοίνωση δεν προκύπτει με ποιον ακριβώς τρόπο θα εφαρμοστεί το μέτρο. Σύμφωνα με το Υπουργείο, ο νόμος θα αφορά τις μεγαλύτερες πλατφόρμες όπου μπορούν να δημιουργηθούν δημόσια προφίλ χρηστών και οι οποίες συνδέονται αποδεδειγμένα με κινδύνους για παιδιά και εφήβους.
«Ως μία από τις πρώτες χώρες της ΕΕ, η Δανία κάνει τώρα ένα πρωτοποριακό βήμα στην εισαγωγή ορίων ηλικίας για τα κοινωνικά δίκτυα», αναφέρεται στην ανακοίνωση του Υπουργείου Ψηφιοποίησης. Ωστόσο, μετά από αξιολόγηση, οι γονείς θα μπορούν να λάβουν το δικαίωμα να επιτρέπουν στα παιδιά τους την πρόσβαση ήδη από τα 13 έτη.
Οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων των κρατών-μελών της ΕΕ είχαν πρόσφατα εκφραστεί υπέρ ενός τέτοιου ορίου ηλικίας στη Σύνοδο Κορυφής στις Βρυξέλλες. Παρ’ όλα αυτά, τα επιμέρους κράτη θα έχουν περιθώριο ευελιξίας για τον τρόπο εφαρμογής του σε εθνικό επίπεδο.

Αμφιλεγόμενο το όριο ηλικίας για τα social media στη Γερμανία
Στη Γερμανία, η εισαγωγή αντίστοιχων ορίων ηλικίας αποτελεί αντικείμενο έντονης συζήτησης. Η Ομοσπονδιακή Υπουργός Δικαιοσύνης Στεφανίε Χούμπιγκ (SPD) έχει ταχθεί υπέρ μιας τέτοιας ρύθμισης, όπως και η συμπρόεδρος των Πρασίνων, Φραντσέσκα Μπράντνερ. Αντιθέτως, ο πρόεδρος της CSU, Μάρκους Ζέντερ, άσκησε κριτική στην πρόταση. Ένα τέτοιο μέτρο θα έκανε το TikTok, το Instagram και άλλες πλατφόρμες ακόμη πιο ελκυστικές για τους νέους, δήλωσε ο πρωθυπουργός της Βαυαρίας.
Στην Αυστραλία, τον Δεκέμβριο του 24 το Κοινοβούλιο είχε εγκρίνει όριο ηλικίας στα 16 χρόνια για τα social media. Αργότερα, πλατφόρμες όπως το TikTok, το Facebook, το X και το Instagram τιμωρήθηκαν με πρόστιμα έως και 50 εκατομμύρια αυστραλιανά δολάρια (28 εκατομμύρια ευρώ) για ελλείψεις στην προστασία των παιδιών.

Μελέτη:
Οι νέοι υποφέρουν ολοένα και περισσότερο από τον κυβερνο-εκφοβισμό

Κυκλοφόρησε το νέο τεύχος του Holistic Life
(#130 – Νοέμβριος/Δεκέμβριος 2025)

Το τελευταίο τεύχος της χρονιάς μάς προσκαλεί να κλείσουμε τον κύκλο του 2025 με επίγνωση, φροντίδα και γνώση. Από τις νέες επιστημονικές έρευνες έως τη σοφία της φυσικής ιατρικής, κάθε άρθρο ανοίγει ένα παράθυρο σε μια πιο συνειδητή προσέγγιση της ζωής και της υγείας.

Διαβάστε ή κατεβάστε το τεύχος 130

Στις σελίδες του θα βρείτε:
• Νέα στοιχεία για την ασύρματη ακτινοβολία και τη νόσο Alzheimer (Frontiers in Neurology, 2025)
• Ο βελονισμός στους ηλικιωμένους μειώνει τον χρόνιο πόνο στη μέση (JAMA Network Open, 2025)
• Η χρήση κινητού από τους γονείς επηρεάζει την ανάπτυξη των παιδιών
• Η βιταμίνη D2 μειώνει τα επίπεδα της D3 – Τι δείχνουν οι νέες μελέτες
• Ψυχοβιοτικά & Προβιοτικά: Η ασπίδα του οργανισμού μας
• Οι κίνδυνοι των αντιβιοτικών και οι φυσικές εναλλακτικές
• Η νέα πρωτοβουλία του ΟΗΕ για την Υγεία του Πλανήτη (One Health)
• Η Ομοιοπαθητική στην αντιμετώπιση του Εκζέματος και της Ωτίτιδας στα παιδιά
• Άσθμα & Έκζεμα – Μια σχέση που επαληθεύει την ολιστική θεώρηση της Ομοιοπαθητικής
• Φυτοθεραπεία και Burnout – Η αναγέννηση μέσα από τα βότανα
• BURNOUT – Απλοί τρόποι για να νικήσετε την εξάντλησηΚάθε σελίδα είναι μια υπενθύμιση ότι η αληθινή υγεία δεν είναι απλώς απουσία ασθένειας, αλλά μια καθημερινή στάση ζωής.

Κυκλοφορεί δωρεάν σε επιλεγμένα σημεία διανομής σε όλη την Ελλάδα & διαδικτυακά στο www.holisticlife.gr

Το περιοδικό Holistic Life υπερασπίζεται την αργή, στοχαστική ανάγνωση — εκεί όπου η γνώση δεν εξαντλείται στο εφήμερο Death scroll, αλλά ριζώνει μέσα μας ως εμπειρία. Γιατί όσο η τεχνολογία υπόσχεται ταχύτητα, η αλήθεια χρειάζεται χρόνο, κρίση και ανθρώπινη παρουσία. Και ίσως γι’ αυτό η έντυπη ενημέρωση γίνεται σήμερα πράξη αντίστασης — μια πράξη ελευθερίας.