Τα αντιβιοτικά κάποτε θεωρήθηκαν θαυματουργά φάρμακα, αφού καταπολέμησαν θανατηφόρες βακτηριακές λοιμώξεις σώζοντας εκατομμύρια ζωές. Σήμερα η αλόγιστη χρήση τους απειλεί να μας επιστρέψει σε μια εποχή χωρίς αποτελεσματικές θεραπείες, οδηγώντας στην εξέλιξη ανθεκτικών μικροβίων.
Η κρίση αυτή δεν περιορίζεται στον τομέα της Υγείας. Αντιβιοτικές ουσίες χρησιμοποιούνται μαζικά και στην κτηνοτροφία, στη γεωργία και στη βιομηχανία, διαχέοντας την ανθεκτικότητα στο περιβάλλον. Η προσέγγιση ‘One Health’ αντιμετωπίζει την υγεία ολιστικά: μέσω της ισορροπίας ανθρώπου-φύσης-τεχνολογίας.
Παρότι οι παγκόσμιες συνέπειες της κατάχρησης αντιβιοτικών είναι ανησυχητικές, οι επιπτώσεις αγγίζουν άμεσα και την ατομική μας υγεία, συχνά με απρόβλεπτους τρόπους.

Το αόρατο κόστος των αντιβιοτικών: Πώς επηρεάζουν το σώμα μας
Κάθε αντιβιοτικό στοχεύει στο παθογόνο, αλλά δεν κάνει διακρίσεις. Το σώμα μας, ως σύνθετο και αλληλένδετο οικοσύστημα, καλείται κάθε φορά να επαναφέρει τις διαταραγμένες ισορροπίες.

Μικροβίωμα: Η πρώτη γραμμή άμυνας που χάνουμε χωρίς να το ξέρουμε
Η υγεία μας βασίζεται σε ένα δίκτυο μικροβιωμάτων που αλληλεπιδρούν με τα όργανα και τα συστήματά μας. Η αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών διαταράσσει αυτή την ισορροπία, αποδυναμώνοντας τη φυσική άμυνα και αυξάνοντας τον κίνδυνο για νέες λοιμώξεις. Η αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών μπορεί να έχει επιπτώσεις σε:

• Εντερικό μικροβίωμα: ο πυρήνας της μικροβιακής μας ισορροπίας, με σημαντικό έλεγχο της μεταβολικής, ανοσολογικής και νευρολογικής μας υγείας.
• Κολπικό μικροβίωμα: διατηρεί το όξινο pH και προφυλάσσει από λοιμώξεις. Η διαταραχή του αυξάνει τον κίνδυνο για κολπίτιδες, μυκητιάσεις και ευνοεί τη μετάδοση σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων.
• Στοματικό μικροβίωμα: συμβάλλει στην προστασία από ουλίτιδα, τερηδόνα, μυκητιάσεις, κακοσμία και διαταραχές γεύσης, ενώ είναι υπό διερεύνηση η ευρύτερη συμμετοχή του στην ανθρώπινη υγεία (π.χ. καρδιακές παθήσεις, Alzheimer κλπ).
• Ρινικό, δερματικό και οφθαλμικό μικροβίωμα: λειτουργούν ως πρώτες γραμμές άμυνας έναντι λοιμώξεων του αναπνευστικού, δερματικών βλαβών και οφθαλμικών ερεθισμών. Η διαταραχή τους αυξάνει την ευαισθησία σε παθογόνα και αλλεργιογόνα. 

Ανοσοποιητικό: Υπερβολική προστασία, ανεπαρκής άμυνα
Πέρα από τη διαταραχή του μικροβιώματος, η υπερβολική χρήση αντιβιοτικών μπορεί να επηρεάσει άμεσα το ανοσοποιητικό σύστημα. Ορισμένα αντιβιοτικά μειώνουν τη λειτουργικότητα των φαγοκυττάρων και τροποποιούν την παραγωγή κυτοκινών, περιορίζοντας την ικανότητα του οργανισμού να αντιμετωπίσει λοιμώξεις. Επιπλέον, αυξάνεται η πιθανότητα αλλεργικών αντιδράσεων, από ήπια εξανθήματα έως και σοβαρή αναφυλαξία.

Ήπαρ και νεφροί: Αποτοξίνωση σε υπερωρίες
Το ήπαρ και οι νεφροί, ως βασικά όργανα αποτοξίνωσης, συχνά επιβαρύνονται ιδιαίτερα από την υπερβολική ή παρατεταμένη χρήση αντιβιοτικών, ειδικά σε περιπτώσεις πολυφαρμακίας. Ορισμένα αντιβιοτικά εμφανίζουν ηπατοτοξική ή νεφροτοξική δράση, ενώ η αλληλεπίδρασή τους με άλλα φάρμακα μπορεί να οδηγήσει σε ανεπαρκή θεραπεία ή σε περαιτέρω επιπλοκές.

Αντιβιοτικά στην παιδική ηλικία: Το ρίσκο που δεν βλέπουμε
Η επαναλαμβανόμενη χρήση αντιβιοτικών στην παιδική ηλικία μπορεί να επηρεάσει τόσο την ανάπτυξη του οργανισμού, όσο και τη φυσιολογική ωρίμανση των μικροβιακών οικοσυστημάτων. Μια άσκοπη παρέμβαση σε αυτή την ευαίσθητη περίοδο μπορεί να αφήσει μακροχρόνιο αποτύπωμα, οδηγώντας σε χρόνια προβλήματα υγείας στην ενήλικη ζωή, όπως παχυσαρκία, αλλεργίες, άσθμα και αυτοάνοσα νοσήματα.

Αντιβιοτικά και διάθεση: Μια σύνδεση που ξεκινά στο έντερο
Το εντερικό μικροβίωμα φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο στην ισορροπία του άξονα εντέρου-εγκεφάλου, έναν δίαυλο επικοινωνίας με σημαντικές επιρροές στην παραγωγή σεροτονίνης και τη ρύθμιση του στρες. Έτσι, η αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών συνδέεται με αυξημένα ποσοστά άγχους, κατάθλιψης και διαταραχών της συμπεριφοράς, ιδιαίτερα σε παιδιά και εφήβους.

Οι σύμμαχοι που ξεχάσαμε: Εναλλακτικοί τρόποι ενίσχυσης χωρίς αντιβιοτικά
Η επιστήμη προχωρά, αλλά πριν τα αντιβιοτικά γίνουν η πρώτη μας αντίδραση, η φύση μας παρείχε ήδη τρόπους να ενισχύουμε την άμυνά μας. Σήμερα, μέσα από τη σύγχρονη έρευνα, ανακαλύπτουμε ξανά τα φυσικά εργαλεία ίασης και πρόληψης, που υποστηρίζουν ολιστικά την υγεία μας, χωρίς να διαταράσσουν κρίσιμες ισορροπίες.

Προβιοτικά: Μικροί σύμμαχοι με μεγάλο αποτύπωμα
Η καθημερινή κατανάλωση τροφών όπως το κεφίρ, το γιαούρτι ή τα συμπληρώματα με επιλεγμένα στελέχη μπορεί να γίνει ήπια αλλά σταθερή ασπίδα προστασίας.

Φυτοθρεπτικά και βότανα: Μοριακή φροντίδα από τη φύση
Χαρακτηριστικά παραδείγματα φυσικών ουσιών με στοχευμένη αντιμικροβιακή και αντιφλεγμονώδη δράση είναι: η κουρκουμίνη, η αλισίνη (σκόρδο), οι κατεχίνες (πράσινο τσάι), τα αιθέρια έλαια (θυμαριού ή ρίγανης), ορισμένα ροφήματα (σαμπούκο, τζίντζερ, εχινάκεια ή κανέλα).

Λειτουρική Διατροφή: Αναδομώντας την υγεία από το πιάτο
Μπορούμε να ενισχύσουμε το ανοσοποιητικό μας και να εμπλουτίσουμε το μικροβίωμά μας με τροφές πλούσιες σε πρεβιοτικές ίνες (από αγκινάρες, μπανάνες, πράσα, βρώμη κλπ.), αλλά και με προϊόντα ζύμωσης (κιμτσί, μίσο, ξινολάχανο).

Αυτοφροντίδα: Το φάρμακο που δε συνταγογραφείται
Πέρα από τη φυτοχημική τους δράση, τα ροφήματα και η διατροφή ενσωματώνουν και την παράμετρο της καθημερινής αυτό-φροντίδας, μια στιγμή σύνδεσης με το σώμα μας και τις ανάγκες του μέσα στην ημέρα μας. Συνήθειες που υποστηρίζουν περαιτέρω τη φυσική μας ομοιόσταση είναι ο καλός ύπνος, η σωματική άσκηση, η διαχείριση του στρες αλλά και η αποφυγή της περιττής λήψης φαρμάκων.
Ένα αντιβιοτικό μπορεί πράγματι να σώζει ζωές, αλλά κάθε παρέμβαση έχει ένα κόστος, κι αυτό δεν είναι πάντα ορατό. Πλέον γνωρίζουμε ότι το σώμα μας δεν λειτουργεί μεμονωμένα, αλλά ως μέρος ενός συστήματος και η υγεία μας δεν εξαρτάται από το να καταστείλουμε το σύμπτωμα, αλλά να κατανοήσουμε τη ρίζα του. Η πρόληψη ξεκινά από την επιλογή να φροντίσουμε τον εαυτό μας με τρόπο ευγενικό, ουσιαστικό και συνεπή, κάθε μέρα. Και κάπως έτσι, η χρήση των αντιβιοτικών βρίσκει τη θέση της: όχι ως αυτονόητη λύση, αλλά ως εργαλείο με μέτρο, σύνεση και σεβασμό προς τον άνθρωπο και τη ζωή γύρω του.

ΠΗΓΕΣ
Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) & Επιστημονικές δημοσιεύσεις (doi:10.1002/mbo3.1260, 10.3389/fcimb.2021.771510, 10.1136/bmjpo-2021-001028, 10.1136/bmjpo-2021-001028, 10.1038/s44220-025-00498-0, 10.1007/s00203-022-03314-w, 10.3389/fcimb.2025.1493915, 10.3389/frabi.2025.1706166, 10.1039/d2np00053a).

Παίρνετε συμπληρώματα βιταμίνης D; Ίσως νομίζετε ότι η D2 και η D3 είναι παρόμοιες, γιατί τελικά, και οι δύο έχουν σχεδιαστεί για να συμπληρώνουν τα επίπεδα σας κατά τη διάρκεια των μακρών, σκοτεινών χειμερινών μηνών, αλλά νέα έρευνα δείχνει ότι η μία μειώνει την άλλη. Αν παίρνετε μόνο συμπληρώματα D2, θα μειώσετε τα επίπεδα της D3, της πιο «φυσικής» μορφής που παράγει ο οργανισμός μας από τον ήλιο, σύμφωνα με ερευνητές του Πανεπιστημίου του Surrey. Μια ανασκόπηση προηγούμενων μελετών έδειξε ότι τα επίπεδα της βιταμίνης D3 ήταν χαμηλότερα σε όσους έπαιρναν συμπληρώματα D2. Τα ευρήματά τους επιβεβαιώνουν προηγούμενη έρευνα του Colin Smith, καθηγητή μικροβιολογίας, ο οποίος ανακάλυψε ότι η D2 και η D3 δεν έχουν τον ίδιο ρόλο στην υποστήριξη της ανοσολογικής λειτουργίας. Η βιταμίνη D3 έχει τροποποιητική επίδραση στο ανοσοποιητικό σύστημα που μπορεί να ενισχύσει τον οργανισμό ενάντια σε ιογενείς και βακτηριακές ασθένειες. Ο ίδιος δήλωσε: «Έχουμε δείξει ότι η βιταμίνη D3, αλλά όχι η βιταμίνη D2, φαίνεται να διεγείρει το σύστημα σηματοδότησης της ιντερφερόνης στον οργανισμό, ένα βασικό μέρος του ανοσοποιητικού συστήματος που παρέχει την πρώτη γραμμή άμυνας κατά των βακτηρίων και των ιών. Τα φυσιολογικά επίπεδα βιταμίνης D3 μπορεί να βοηθήσουν στην πρόληψη της εγκατάστασης ιών και βακτηρίων στον οργανισμό».

Nutrition Reviews, 2025; doi: 10.1093/nutrit/nuaf166

Τα ωμέγα λιπαρά οξέα έχουν κερδίσει μεγάλο ενδιαφέρον, με τα ωμέγα 3 να θεωρούνται οι «ήρωες» της διατροφής και τα ωμέγα 6 να αντιμετωπίζονται συχνά σαν οι «κακοί». Όμως η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη και, κυρίως, πιο ενδιαφέρουσα.
Αρχικά, τόσο τα ωμέγα-3 όσο και τα ωμέγα-6 είναι απαραίτητα για τον οργανισμό μας. Δεν μπορούμε να τα παράγουμε μόνοι μας και γι’ αυτό πρέπει να τα λάβουμε μέσω της τροφής. Η δυτική διατροφή δίνει υπερβολική έμφαση στα ωμέγα-6, διαταράσσοντας την ιδανική ισορροπία με τα ωμέγα-3. Έτσι, δημιουργείται η εντύπωση ότι τα ωμέγα 6 είναι «κακά» και δημιουργούν φλεγμονές, ενώ στην πραγματικότητα το πρόβλημα είναι αλλού: το γεγονός ότι τα λαμβάνουμε από κακής ποιότητας πηγές.

Φλεγμονές: ο ρόλος των ωμέγα λιπαρών
Η φλεγμονή είναι μια φυσιολογική και απαραίτητη άμυνα του οργανισμού μας, ώστε να καταπολεμήσουμε μικρόβια ή να επουλώσουμε τραύματα. Τα ωμέγα-3 και τα ωμέγα-6 είναι συνεργάτες και ανταγωνιστές ταυτόχρονα και συνεργάζονται για να ρυθμίσουν αυτόν τον μηχανισμό. Όταν υπάρχει ισορροπία, ο οργανισμός λειτουργεί σωστά, όταν όμως χάνεται εκατέρωθεν, η φλεγμονή τείνει να ξεφεύγει ή να φρενάρει.

Τα οφέλη των ωμέγα 3 και 6
Τα ωμέγα 3 είναι γνωστά για την υποστήριξη της καρδιαγγειακής υγείας, της λειτουργίας του ήπατος και του μεταβολισμού, της υγείας των ματιών και του δέρματος, ενώ συμβάλλουν στη γνωστική ανάπτυξη.
Τα ωμέγα 6, αν και λιγότερο «διαφημισμένα», έχουν εξίσου σημαντικό ρόλο: συμβάλλουν στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης και της πήξης, στην υγεία των οστών, στη λειτουργία του ανοσοποιητικού, στην ποιότητα δέρματος, νυχιών και μαλλιών, στον υγιή μεταβολισμό και ακόμη στη ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης. Με λίγα λόγια, χρειαζόμαστε και τα δύο.

Τοξικά και κατεστραμμένα ωμέγα 6
Τα περισσότερα ωμέγα 6 που καταναλώνουμε σήμερα προέρχονται από επεξεργασμένα φυτικά έλαια (σπορέλαια, έτοιμες σάλτσες, τηγανητά, πατατάκια, σνακς, κράκερ, μπισκότα, φόρμουλες για μωρά κ.ά.). Κατά την επεξεργασία τους σε υψηλές θερμοκρασίες, καταστρέφονται τα ευεργετικά τους συστατικά και παράγονται επιβλαβείς ενώσεις, όπως trans λιπαρά και ελεύθερες ρίζες. Παράλληλα, αφαιρούνται βιταμίνες, αντιοξειδωτικά και πολυφαινόλες, μετατρέποντας τα λάδια αυτά σε «λάδια ζόμπι» – άγευστα, άοσμα, φτωχά σε θρεπτική αξία και γεμάτα βλαβερές ουσίες για ελκυστικότητα, εμπορικότητα και κερδοφορία.
Επιπρόσθετα, η έκθεση σε θερμότητα των οικονομικών φυτικών ελαίων που χρησιμοποιούνται για το τηγάνισμα, μετά από την ήδη επιβαρυντική βιομηχανική επεξεργασία που έχουν υποστεί, καταστρέφει ολοκληρωτικά τα λιπαρά οξέα.
Έτσι, ενώ νομίζουμε ότι προσλαμβάνουμε επαρκή ποσότητα ωμέγα 6, στην πραγματικότητα παίρνουμε κατεστραμμένα λιπαρά που όχι μόνο δεν ωφελούν, αλλά επιβαρύνουν την υγεία μας. Το ίδιο μπορεί να συμβεί και με τα ωμέγα 3, αν προέρχονται από επεξεργασμένες ή οξειδωμένες πηγές.

Πώς να τα λάβουμε σωστά
Η λύση δεν είναι να απορρίψουμε τα ωμέγα 6, αλλά να επιλέγουμε τις σωστές μορφές τους. Τα ανεπεξέργαστα έλαια (π.χ. βιολογικό έλαιο λιναρόσπορου, καρύδια, σησαμέλαιο ψυχρής έκθλιψης), οι ξηροί καρποί και οι σπόροι που διατηρούνται σε ψυγείο και απουσία φωτός, αποτελούν πολύ καλύτερες επιλογές από τα βιομηχανικά σπορέλαια. Παράλληλα, η κατανάλωση λιπαρών ψαριών, αυγών ελευθέρας βοσκής και λαχανικών πλούσιων σε ωμέγα 3, συμβάλλει στην αποκατάσταση της ισορροπίας.

Συμπέρασμα
Τα ωμέγα 6 δεν είναι ο εχθρός. Είναι απαραίτητα, όπως και τα ωμέγα 3. Ο πραγματικός κίνδυνος προέρχεται από την υπερβολική κατανάλωση επεξεργασμένων και κατεστραμμένων πηγών τους. Αν επιλέξουμε ανεπεξέργαστα τρόφιμα και διατηρήσουμε ισορροπία, τότε τα ωμέγα λιπαρά μπορούν να γίνουν πολύτιμοι σύμμαχοι της υγείας μας.

Στο άρθρο αυτό θα αναφερθούμε στα σημαντικότερα συμπληρώματα διατροφής που μπορούν να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση του διαβήτη τύπου 2.

Βερβερίνη
Η βερβερίνη είναι μια βιοδραστική ένωση που απαντάται σε διάφορα φυτά, όπως το Phellodendron amurense, το Hydrastis canadensis (Goldenseal), καθώς και σε αρκετούς θάμνους του γένους Berberis.
Αρκετές μελέτες σε άτομα με διαβήτη τύπου 2 έδειξαν ότι η λήψη 600–2.700 mg βερβερίνης ημερησίως μπορεί να μειώσει τη γλυκόζη νηστείας και τα μακροχρόνια επίπεδα σακχάρου (HbA1c) έως και 20% και 12% αντίστοιχα, ιδιαίτερα όταν χορηγείται παράλληλα με αντιδιαβητικά φάρμακα (1-2).
Αντίστοιχα, μια ανασκόπηση μελετών κατέληξε ότι η βερβερίνη μείωσε τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα και φάνηκε να είναι εξίσου αποτελεσματική με κοινά αντιδιαβητικά φάρμακα, όπως η μετφορμίνη (3)
Επιπλέον, η έρευνα υποδηλώνει ότι η βερβερίνη μπορεί να ενισχύσει τα υπογλυκαιμικά αποτελέσματα άλλων φαρμάκων για τον διαβήτη όταν χορηγείται ταυτόχρονα με αυτά (4).
Συνεπώς, η βερβερίνη φαίνεται να αποτελεί μια πολλά υποσχόμενη φυσική προσέγγιση για τη μείωση του σακχάρου στο αίμα και μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνη της ή σε συνδυασμό με αντιδιαβητικά φάρμακα (5-9).

Χρώμιο
Αυτό το ιχνοστοιχείο είναι απαραίτητο για να βοηθήσει την ινσουλίνη να δράσει κατάλληλα στο σώμα σας. Αν έχετε χαμηλά επίπεδα χρωμίου, όπως έχουν πολλοί άνθρωποι, αυτό μπορεί να επιδεινώσει το σάκχαρο του αίματός σας. Με τον ίδιο τρόπο, η αύξηση των επιπέδων του χρωμίου στο σώμα σας μπορεί να βελτιώσει την αντίσταση στην ινσουλίνη.
Το χρώμιο δρα μαζί με την ινσουλίνη ως μέρος του φυσικού μηχανισμού σας για τον έλεγχο του σακχάρου του αίματος. Οι ερευνητές δεν είναι σίγουροι πώς ακριβώς, αλλά οφείλεται προφανώς λόγω του ότι το σώμα σας χρειάζεται χρώμιο για να παράγετε τον παράγοντα ανοχής της γλυκόζης (GTF), ένα συστατικό που βοηθά στη ρύθμιση της ινσουλίνης. Ο GTF διατηρεί το σάκχαρο του αίματός σας σταθερό και μπορεί επίσης να αυξήσει την ευαισθησία στην ινσουλίνη, να χαμηλώσει το σάκχαρο του αίματος και να ελέγχει την όρεξή σας (10).
Ένας αριθμός μελετών υποστηρίζει τη χρήση συμπληρώματος χρωμίου για ανθρώπους με προδιαβήτη και διαβήτη (11-12).

Κανέλα
Η κανέλα μπορεί να βοηθήσει τους διαβητικούς τύπου 2 στον έλεγχο του σακχάρου του αίματος. Η κανέλα μπορεί να μειώσει την αντίσταση στην ινσουλίνη, βοηθώντας αυτή την ορμόνη να κάνει τη δουλειά της (13-14). Βοηθώντας την ινσουλίνη να κάνει τη δουλειά της, η κανέλα μπορεί να μειώσει τα επίπεδα του σακχάρου στο αίμα.
Εκτός από τις ευεργετικές του επιδράσεις στην αντίσταση στην ινσουλίνη, η κανέλα μπορεί να μειώσει το σάκχαρο με διάφορους άλλους μηχανισμούς. Πρώτον, η κανέλα έχει φανεί ότι μειώνει την ποσότητα της γλυκόζης που μπαίνει στην κυκλοφορία του αίματος μετά από ένα γεύμα. Αυτό το κάνει αναμειγνυόμενο με πολυάριθμα πεπτικά ένζυμα τα οποία καθυστερούν τη διάσπαση των υδατανθράκων στον πεπτικό σωλήνα (15-16). Δεύτερον, ένα συστατικό στην κανέλα δρα στα κύτταρα μιμούμενο την ινσουλίνη (17-18). Αυτό βελτιώνει σημαντικά την πρόσληψη της γλυκόζης από τα κύτταρα, αν και δρα πολύ πιο αργά από ό, τι η ινσουλίνη. Πολυάριθμες ανθρώπινες κλινικές δοκιμές έχουν επιβεβαιώσει τις αντι-διαβητικές επιδράσεις της κανέλας, δείχνοντας ότι μπορεί να μειώσει τα επίπεδα σακχάρου του αίματος νηστείας σε ποσοστό 10-29%. (19-21).
Μελέτες που χορηγούσαν σε διαβητικούς τύπου 2 και σε υγιή άτομα 1-6 γραμμάρια κανέλας ανέφεραν χαμηλότερα επίπεδα γλυκόζης νηστείας, γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (HbA1C) και μεταγευματικής γλυκόζης, και συγκεντρώσεων ινσουλίνης, καθώς και βελτιώσεις στην ευαισθησία στην ινσουλίνη. Αυτές οι επιδράσεις έχουν καταδειχθεί ακόμη και σε εκείνους που ήδη λαμβάνουν φάρμακα μείωσης της γλυκόζης (22-25).
Σε μια μελέτη σε διαβητικούς τύπου 2, ένα υδατοδιαλυτό εκχύλισμα κανέλας που χορηγήθηκε σε δόση 360 mg ημερησίως μείωσε την HbA1C (γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη) από 8,9% σε 8,0%. Οι αντιδιαβητικές επιδράσεις των εκχυλισμάτων κανέλας οφείλονται εν μέρει στην ενεργοποίηση υποδοχέων ενεργοποιημένων από πολλαπλασιαστή υπεροξειδάσης, και σε βασικούς ρυθμιστές του μεταβολισμού της γλυκόζης και του λίπους (26-27).

Πικρό πεπόνι (Mormodica charantia)
Η στοματική χορήγηση παρασκευασμάτων πικρού πεπονιού έχουν δείξει καλά αποτελέσματα σε κλινικές δοκιμές σε ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 . Σε μια μελέτη, ο έλεγχος του σακχάρου του αίματος βελτιώθηκε στο 43% των διαβητικών τύπου 2 που λάμβαναν χυμό πικρού πεπονιού (28). Σε μια άλλη μελέτη, 15 γραμμάρια εκχυλίσματος πικρού πεπονιού προκάλεσαν 54% μείωση στα επίπεδα σακχάρου του αίματος μετά το γεύμα και 17% μείωση στη γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη σε έξι ασθενείς (29).

Ιχθυέλαιο
Σε μια τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη μελέτη σε υπέρβαρους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2, η χορήγηση του ωμέγα-3 λιπαρού οξέος εικοσαπενταενοϊκού οξέος (EPA) μείωσε σημαντικά την ινσουλίνη στον ορό, τη γλυκόζη νηστείας, την HbA1C (γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη) και την αντίσταση στην ινσουλίνη (30). Μια άλλη δοκιμή που χορηγούσε 2,3 γραμμάρια ωμέγα-3 λιπαρά εικοσαπεντανοϊκό οξύ (EPA) και δοκοσαχεξανοϊκό οξύ (DHA) σε 84 άτομα με διαβήτη τύπου 2 βρήκε σημαντική μείωση στους φλεγμονώδεις βιοδείκτες του ορού (31). Μια δοκιμή οκτώ εβδομάδων σε άτομα με μεταβολικό σύνδρομο ή πρώιμο διαβήτη τύπου 2 βρήκε ότι το ιχθυέλαιο μείωσε τα τριγλυκερίδια και την HbA1C (γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη) και αύξησε την HDL (32). Μια άλλη δοκιμή σε 44 διαβητικούς τύπου 2 βρήκε ότι η χορήγηση συμπληρωμάτων ωμέγα-3 για 10 εβδομάδες βελτίωσε την ευαισθησία στην ινσουλίνη (33).

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1. Zhang Y, Li X, Zou D, Liu W, Yang J, Zhu N, Huo L, Wang M, Hong J, Wu P, Ren G, Ning G. Treatment of type 2 diabetes and dyslipidemia with the natural plant alkaloid berberine. J Clin Endocrinol Metab. 2008 Jul;93(7):2559-65.
2. Lan J, Zhao Y, Dong F, Yan Z, Zheng W, Fan J, Sun G. Meta-analysis of the effect and safety of berberine in the treatment of type 2 diabetes mellitus, hyperlipemia and hypertension. J Ethnopharmacol. 2015 Feb 23;161:69-81.
3. Dong H, Wang N, Zhao L, Lu F. Berberine in the treatment of type 2 diabetes mellitus: a systemic review and meta-analysis. Evid Based Complement Alternat Med. 2012;2012:591654.
4. Yin J, Xing H, Ye J. Efficacy of berberine in patients with type 2 diabetes mellitus. Metabolism. 2008 May;57(5):712-7.
5. Wang J, Bi C, Xi H, Wei F. Effects of administering berberine alone or in combination on type 2 diabetes mellitus: a systematic review and meta-analysis. Front Pharmacol. 2024;15:1455534.
6. Guo J, Chen H, Zhang X, et al. The effect of berberine on metabolic profiles in type 2 diabetic patients: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Oxid Med Cell Longev 2021;2021:2074610.
7. Pérez-Rubio KG, González-Ortiz M, Martínez-Abundis E, Robles-Cervantes JA, Espinel-Bermúdez MC. Effect of berberine administration on metabolic syndrome, insulin sensitivity, and insulin secretion. Metab Syndr Relat Disord 2013;11:366-9.
8. Moon JM, Ratliff KM, Hagele AM, Stecker RA, Mumford PW, Kerksick CM. Absorption kinetics of berberine and dihydroberberine and their impact on glycemia: a randomized, controlled, crossover pilot trial. Nutrients 2021;14:124.
9. Ming J, Yu X, Xu X, et al. Effectiveness and safety of Bifidobacterium and berberine in human hyperglycemia and their regulatory effect on the gut microbiota: a multi-center, double-blind, randomized, parallel-controlled study. Genome Med 2021;13:125.
10. Ducros V. Chromium metabolism. A literature review. Biol Trace Elem Res. 1992 Jan-Mar;32:65-77.
11. Anderson RA, Cheng N, Bryden NA, Polansky MM, Cheng N, Chi J, Feng J. Elevated intakes of supplemental chromium improve glucose and insulin variables in individuals with type 2 diabetes. Diabetes. 1997 Nov;46(11):1786-91.
12. Anderson RA. Chromium, glucose intolerance and diabetes. J Am Coll Nutr. 1998 Dec;17(6):548-55.
13. Qin B, Panickar KS, Anderson RA. Cinnamon: potential role in the prevention of insulin resistance, metabolic syndrome, and type 2 diabetes. J Diabetes Sci Technol. 2010 May 1;4(3):685-93.
14. Anderson RA. Chromium and polyphenols from cinnamon improve insulin sensitivity. Proc Nutr Soc. 2008 Feb;67(1):48-53.
15. Adisakwattana S, Lerdsuwankij O, Poputtachai U, Minipun A, Suparpprom C. Inhibitory activity of cinnamon bark species and their combination effect with acarbose against intestinal α-glucosidase and pancreatic α-amylase. Plant Foods Hum Nutr. 2011 Jun;66(2):143-8.
16. Mohamed Sham Shihabudeen H, Hansi Priscilla D, Thirumurugan K. Cinnamon extract inhibits α-glucosidase activity and dampens postprandial glucose excursion in diabetic rats. Nutr Metab (Lond). 2011 Jun 29;8(1):46.
17. Jarvill-Taylor KJ, Anderson RA, Graves DJ. A hydroxychalcone derived from cinnamon functions as a mimetic for insulin in 3T3-L1 adipocytes. J Am Coll Nutr. 2001 Aug;20(4):327-36.
18. Imparl-Radosevich J, Deas S, Polansky MM, Baedke DA, Ingebritsen TS, Anderson RA, Graves DJ. Regulation of PTP-1 and insulin receptor kinase by fractions from cinnamon: implications for cinnamon regulation of insulin signalling. Horm Res. 1998 Sep;50(3):177-82.
19. Kirkham S, Akilen R, Sharma S, Tsiami A. The potential of cinnamon to reduce blood glucose levels in patients with type 2 diabetes and insulin resistance. Diabetes Obes Metab. 2009 Dec;11(12):1100-13.
20. Pham AQ, Kourlas H, Pham DQ. Cinnamon supplementation in patients with type 2 diabetes mellitus. Pharmacotherapy. 2007 Apr;27(4):595-9.
21. Mang B, Wolters M, Schmitt B, Kelb K, Lichtinghagen R, Stichtenoth DO, Hahn A. Effects of a cinnamon extract on plasma glucose, HbA, and serum lipids in diabetes mellitus type 2. Eur J Clin Invest. 2006 May;36(5):340-4.
22. Lu T, Sheng H, Wu J, et al. Cinnamon extract improves fasting blood glucose and glycosylated hemoglobin in Chinese patients with type 2 diabetes. Nutr Res. 2012;32(6):408-12.
23. Davis PA, Yokoyama W. Cinnamon intake lowers fasting blood glucose: meta-analysis. J Med Food. 2011;14(9):884-9.
24. Magistrelli A, Chezem JC. Effect of ground cinnamon on postprandial blood glucose concentration in normal-weight and obese adults. J Acad Nutr Diet. 2012;112:1806-1809.
25. Hoehn AN, Stockert AL. The Effects of Cinnamomum Cassia on Blood Glucose Values are Greater than those of Dietary Changes Alone. Nutr Metab Insights. 2012;5:77-83.
26. Sheng X, Zhang Y, Gong Z, et al. Improved insulin resistance and lipid metabolism by cinnamon extract through activation of peroxisome proliferator-activated receptors. PPAR Res. 2008;2008:581348.
27. Ferre’ P. The biology of peroxisome proliferator-activated receptors: relationship with lipid metabolism and insulin sensitivity. Diabetes. 2004;53(suppl 1):S43-S50.
28. Welihinda J, Karunanayake EH, Sheriff MH, Jayasinghe KS. Effect of Momordica charantia on the glucose tolerance in maturity onset diabetes. J Ethnopharmacol. 1986 Sep;17(3):277-82.
29. Srivastava Y., et al., Antidiabetic and adaptogenic properties of Mormodica charantia extract: An experimental and clinical evaluation, Phytotherapy Res, 1993. 7:285-89.
30. Sarbolouki S, Javanbakht MH, Derakhshanian H, et al. Eicosapentaenoic acid improves insulin sensitivity in overweight type 2 diabetes mellitus patients: a double-blind randomized clinical trial. Singapore Med J. 2013;54(7):387-90.
31. Malekshahi Moghadam A, Saedisomeolia A, Djalali M, Djazayery A, Pooya S, Sojoudi F. Efficacy of omega-3 fatty acid supplementation on serum levels of tumour necrosis factor-alpha, C-reactive protein and interleukin-2 in type 2 diabetes mellitus patients. Singapore medical journal. Sep 2012;53(9):615-619.
32. Lee TC, Ivester P, Hester AG, Sergeant S, Case LD, Morgan T, Kouba EO, Chilton FH. The impact of polyunsaturated fatty acid-based dietary supplements on disease biomarkers in a metabolic syndrome/diabetes population. Lipids Health Dis. 2014 Dec 16;13:196.
33. Farsi PF, Djazayery A, Eshraghian MR, et al. Effects of supplementation with omega-3 on insulin sensitivity and non-esterified free fatty acid (NEFA) in type 2 diabetic patients. Arq Bras Endocrinol Metabol. 2014 Jun;58(4):335-40.